نبض ایران

پشت پرده تانگوی ایران و ترکیه

p
By
Article Summary
به نظر می‌رسد که تلاش برای کودتا در ترکیه و واکنش ایران در برابر آن، راه را برای همکاری‌های احتمالی میان دو کشور در قبال بحران سوریه، باز کرده است.

دیدارِ غیرمنتظرهٔ محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجهٔ ایران از ترکیه که در روز ۱۲ آگست صورت گرفت، همواره در تهران و آنکارا به یاد خواهد ماند زیرا فصلی جدید در روابط منطقه‌ای میان دو همسایه گشوده است. این رویداد، نخستین دیدار رسمی یک مقام ایرانی از ترکیه پس از کودتای نافرجام ۱۵ آگست در این کشور برای ساقط‌کردن رجب‌طیب اردوغان از قدرت بود. به همین صورت، بخشی از ابراز حمایت ایران بود که از نخستین ساعات اقدام به کودتا با تلفن‌های ظریف، علی شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و قاسم سلیمانی، رئیس نیروی قدس، شاخهٔ برون‌مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آغاز شد.

یک مقام ارشد ایرانی با شرط محرمانه‌ماندن نامش به المانیتور گفت: «ظریف به آنکارا رفت تا دربارهٔ روابط دوجانبه و مسئلهٔ سوریه گفت‌وگو کند». این منبع حاضر به ذکر جزئیات نشد. المانیتور برای دریافتن مفاد گفت‌وگوی سه ساعتهٔ ظریف با اردوغان و جلسه‌اش با بینالی ییلدریم، نخست وزیر ترکیه و مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه، به کاوش‌های عمیق‌تری پرداخت.

یک منبع دیپلماتیک ایرانی به المانیتور گفت: «غلوّ است اگر بگوییم ایران و ترکیه بر سر این‌که در سوریه چه باید کرد، به توافق کامل رسیده‌اند». لیکن وی تأکید کرد: «جنبهٔ مثبت قضیه این است که اکنون زمینه‌ای مستحکم به همراه حسن نیت ایجاد شده و واضح است که ترکیه نیز آمادگی خود را برای پیشروی به سمت بحث دربارهٔ گزینه‌های جدی و تنظیم یک طرح با همراهی ایران و روسیه، نشان داده است؛ یک استراتژی جدی برای برون‌رفت [از بحران] که می‌تواند به خونریزی در سوریه پایان بخشد».

برای تهران واضح است که رسیدن به راه حل در سوریه بدون یک شریک منطقه‌ای مصمم، ممکن نیست و آن شریک، یا باید ترکیه باشد یا عربستان سعودی. با توجه به روابط تهران با ریاض که هر روز به دلایلی چون جنگ لفظی، درگیری در یمن، سوریه، بحرین و لبنان، خصمانه‌تر می‌شوند، مصالحه میان دو کشور، رؤیایی است که دست‌کم در کوتاه‌مدت، رسیدن به آن محتمل نمی‌نماید.

از سوی دیگر، ترکیه و ایران روابط خوب خود را علیرغم تفاوت‌هایشان بر سر بحران سوریه، حفظ کردند. به عنوان یکی از نشانه‌های آن، می‌توان ذکر کرد که در گرماگرم نبرد حلب، ظریف و اردوغان در مسجد ساختمان ریاست جمهوری در آنکارا نماز جمعه را با یکدیگر اقامه کردند.

ترکیه و ایران هر دو گرمای آتش ترکیه را حس می‌کنند اما بر این باورند که نباید تسلیم شد. ترکیه آمادهٔ گفت‌وگوست. احتمالاً دربارهٔ بسیاری چیزها، از جمله آیندهٔ بشار اسد و این که او چند ماه در قدرت بماند و در انتخابات آتی نامزد بشود یا خیر. تمامی این‌ها در دستور کار قرار دارد اما بدین معنی نیست که ترکیه از اهداف خود در سوریهٔ جنگ‌زده دست کشیده است.

ایران نیز آمادهٔ گفت‌وگوست و آیندهٔ اسد بخشی از مذاکرات ایران خواهد بود. اما در مورد ایران نیز کار به این سادگی نیست که پس از قربانی کردن نیروهای سپاه در سوریه به همراه جنگجویان عراقی و افغان و نیروهای حزب‌الله، زیر پرچم «محور مقاومت»، به ناگاه عقب بنشیند. هم ترکیه و هم ایران در تلاش هستند تا منافع خود را در کنار مذاکره برای یک توافق بالقوه، حفظ کنند. بنابراین، بهترین رویکرد برای دو کشور، تمرکز بر منافع مشترک و تهدید‌های مشترک در مذاکرات است.

یکی از مهم‌ترین تهدیدها برای دو کشور -و همینطور برای سوریه- دورنمای ایجاد یک کشور مستقل کرد است. کردها در چهار کشور ایران، عراق، سوریه و ترکیه زندگی می‌کنند. چالش کردها در ایران و ترکیه مشابه نیست ولی خطر اثر دومینو وار وقایع در منطقه چنان قوی است که کسی حاضر به ریسک‌کردن نیست. در این معادله، روسیه نیز نقش بازی می‌کند تا تلاش‌ها برای استقرار یک کشور مستقل کرد در سوریه نافرجام بمانند.

نفع مشترک ایران و سوریه در جلوگیری از ایجاد چنین کشوری، باعث می‌شود که آن‌ها تمام تلاش‌های خود را به کار گیرند تا سوریه تحت کنترل یک حکومت مرکزی متحد بماند. به بیان دیگر، ایران و ترکیه احتمالاً در مسیری هستند که بار دیگر بتوانند به توافق‌هایی دست یابند. در این راستا، یکی دیگر از مقام‌های ایرانی که با شرط محرمانه‌ماندن نامش با المانیتور گفت‌وگو کرد، گفت که علاوه بر دیدارهای عمومی سطح بالا که میان مقام‌های سیاسی ایران و ترکیه شکل گرفته است، در پشت صحنه نیز ملاقات‌هایی نیز میان مقام‌های امنیتی و نظامی برگزار شد.

مقام ایرانی افزود: «ما احتمالاً نخواهیم شنید که آیا حاج قاسم [سلیمانی] از استانبول و آنکارا دیدار کرده است و آیا مقام‌های امنیتی رده‌بالای ترکیه به تبریز یا تهران آمده‌اند یا خیر. در عمل، این افراد هستند که می‌توانند به تنظیم نقشه راه [برای آغاز همکاری‌ها میان ترکیه و ایران] کمک کنند».

روز ۱۹ آگست، وزارت امور خارجهٔ ایران اعلام کرد که یک روز پیشتر، چاووش‌اوغلو، دیداری اعلامنشده از تهران داشته و با همتای ایرانی‌اش ظریف به مدت پنج ساعت گفت‌وگو کرده است. بهرام قاسمی، سخن‌گوی وزارت امور خارجه ایران گفت که چاووش‌اوغلو «به منظور پی‌گیری تفاهمات و رایزنی‌های به عمل آمده میان دو کشور در سفر هفتهٔ گذشتهٔ محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان به آنکارا، دیروز سفر کوتاهی به تهران داشت و با وزیر امور خارجه کشورمان رایزنی و در مورد آخرین تحولات منطقه و روابط دوجانبه بحث و گفت‌وگو کرد». قاسمی اشاره کرد که در طول ملاقات ظریف از آنکارا، طرفین توافق کردند تا به طور مستمر و فشرده، ملاقات‌هایی را در اشکال و سطوح مختلف بین مقام‌های دو کشور ترتیب دهند.

یک مقام ایرانی که با شرط محرمانه‌ماندن نامش سخن می‌گفت، اظهار کرد: «دیدار [چاووش‌اوغلو] برای پاسخ‌گویی به [سئوالات ایرانی‌ها] در مسائل مختلفی بود که در ملاقات پیشین [۱۲ آگست] طرح شد، اما مسئله مهم این‌جاست که این امر به موازات آماده‌سازی مقدمات برای سفر اردوغان به تهران صورت می‌گیرد».

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: syrian civil war, recep tayyip erdogan, qasem soleimani, mohammad javad zarif, mevlut cavusoglu, kurds, bashar al-assad

علی هاشم٬ روزنامه‌نگار عرب و گزارشگر ارشد شبکه خبری «المیادین» است. تا ماه مارس ۲۰۱۲ او گزارشکر جنگی شبکه خبری الجزیره بود و پیش از آن نیز به عنوان خبرنگار ارشد شبکه خبری بی‌بی‌سی فعالیت می‌کرد. او تا کنون بارها برای شماری از روزنامه‌های عربی٬ از جمله روزنامه لبنانی «سفیر»٬ روزنامه اردنی «الغد» و  روزنامه‌های مصری «المسیر الیوم» و «الدستور» مقاله نوشته است. او همچنین با روزنامه بریتانیایی «گاردین» نیز همکاری کرده است.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept