فروش بوئینگ به ایران، پایان سال‌ها ممنوعیت

p
By
Article Summary
سال ۱۹۹۳، آمریکا ترجیح داد تا فروش هواپیما به ایران را ممنوع و به جای آن، سعودی‌ها را به خرید بوئینگ ترغیب کند. اکنون به نظر می‌رسد که این سیاست با فروش ۱۷ میلیارد دلاری ۱۰۰ هواپیما به ایران و روابط بهتر دو کشور، در حال پایان یافتن است.

معامله چند میلیارد دلاری فروش هواپیماهای مسافربری بوئینگ به ایران می‌تواند یک گشایش بزرگ مالی، دیپلماتیک و همچنین روانی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی باشد  وبه تصمیم ۲۳ سال پیش دولت بیل کلینتون برای جلوگیری از معاملهٔ این هواپیماها با ایران و جایگزین‌کردن عربستان سعودی به جای آن، پایان بخشد.

بروس ریدل، مقام سابق امنیت ملی در چهار دولت ایالات متحده، به المانیتور گفت زمانی که کلینتون در سال ۱۹۹۳ به ریاست جمهوری رسید، بوئینگ و سایر شرکت‌های هواپیماسازی آمریکایی قصد فروش کالا به ایران را داشتند. ریدل اشاره کرد که چنان معامله‌ای می‌توانست به ایمنی هوایی کمک کند و گشایشی در روابط دیپلماتیک با ایران باز کند؛ همان سخنانی که امروزه گفته می‌شوند.

اما به گفتهٔ ریدل، [بیل] کلینتون در هر دو دورهٔ ریاست جمهوری‌اش به حفظ سیاست «محدودکردن دو جانبه» ایران و عراق متعهد بود. او «می‌خواست از سویی سیاست محدودکردن دو کشور را حفظ کند و از سوی دیگر جلوی ضربه‌خوردن بوئینگ در برابر ایرباس را بگیرد. پس این ایده به ذهنش رسید که ما می‌توانیم سعودی‌ها را ترغیب به خرید بوئینگ کنیم».

ران براون، وزیر بازرگانی آمریکا، به ریاض سفر کرد «که سعودی‌ها را به خرید ۶ میلیارد دلار هواپیمای بوئینگ راضی کند تا این شرکت برای فروش کالاهایش به ایران لابی نکند». به گفتهٔ ریدل، مایهٔ بحث این بود که «این‌ها بهترین هواپیماهای جهان هستند. اگر شما این کار [خرید] را بکنید، ما از فروش بوئینگ به ایران جلوگیری می‌کنیم و از دو جهت به نفع شماست».

عدم فروش [بوئینگ] به ایران متعاقب تصمیم دولت کلینتون برای ممانعت از یک قرارداد اکتشاف نفت میان شرکت کونوکو با ایران در سال ۱۹۹۵ بود و با هدف تحریم گسترده سرمایه‌گذاری و تجارت آمریکا با ایران صورت گرفت؛ [زیرا] ایران ازگروه‌های فلسطینی که به عملیات تروریستی علیه اسرائیلی‌ها دست می‌زدند، حمایت می‌کرد. در حالی که بسیاری از تحریم‌های آمریکا علیه ایران، از جمله تحریم‌های مرتبط با تروریسم بر جای مانده‌اند، توافق هسته‌ای اخیر حاوی مفاد ویژه‌ای است که فروش هواپیماهای غیرنظامی آمریکایی و قطعات و خدمات آن‌ها به ایران را مجاز می‌کند.

ریدل می‌گوید که اگر معاملهٔ بوئینگ انجام شود، «تغییری عظیم در سیاست آمریکا» محسوب می‌شود.

برای ایرانی‌ها، چنین معامله‌ای می‌تواند شاهدی بر فایدهٔ برجام در حل مشکل مزمن امنیت پروازها باشد. بسیاری از هواپیماهای خطوط هوایی ایران قدیمی‌ هستند؛ برخی از آن‌ها پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران خریداری شده‌اند و در مواردی نقایص فنی آن‌ها منجر به مرگ مسافران شده است.

یک مقام ایرانی، در پاسخ به ای‌میل المانیتور، به شرط محرمانه‌ماندن نامش گفت که معامله با بوئینگ «یک قدم مهم و نشانگر آن است که تمامی طرفین از اجرای برجام سود می‌برند. ایران آماده معامله با شرکت‌های دیگر آمریکایی از جمله جنرال الکتریک [سازندهٔ ابزار پزشکی] و سایرین است».

المانیتور نظر ناصر هادیان، یکی از اساتید علوم سیاسی در دانشگاه تهران در این باره را جویا شد. او گفت: «هرچند تحریم فروش هواپیماهای مسافربری به ایران از آغاز غلط بود، فروش آن‌ها بدون‌شک قدرت نرم ایالات متحده را در چشم ایرانیان عادی بالا خواهد برد. این برای هواداران توافق در ایران نیز خوب خواهد بود. آن‌ها می‌توانند مطرح کنند که حاصل برجام به‌تدریج آشکار و دست‌یافتنی می‌شود». هادیان افزود: «این [معامله] هم برای اقتصاد و اشتغال‌زایی در آمریکا مفید است و هم برای ایرانی‌ها که خواهند توانست پروازهایی ایمن‌تر داشته باشند».

طبق خبرهای منتشر شده، ارزش این قرارداد ۱۷ میلیارد دلار است و شامل فروش بیش از ۱۰۰ هواپیما در طول حدود یک دهه می‌شود؛ تضمینی برای ایران در این‌باره که برجام ادامه خواهد یافت.

شرکت بوئینگ در پاسخ به سئوال المانیتور، بیانیه‌ای را فرستاد که می‌گوید این معامله بستگی به تأیید دولت ایالات متحده دارد که پس از اجرای برجام، در قدم اول، به شرکت اجازه آغاز گفت‌وگوها با ایران ایر را داده است.

در این بیانیه آمده است: «ما درک می‌کنیم که شرایط در منطقه پیچیده است و مدام تغییر می‌کند… اگر دولت ایالات متحده تحریم‌هایی را مجدداً در مورد فروش هواپیماهای تجاری به شرکت‌های ایرانی اعمال کند، ما تمامی فروش‌ها و فعالیت‌های تحویل کالا را بر طبق قوانین آمریکا متوقف خواهیم کرد».

این بیانیه گفته است که شرکت‌های هوایی غیرآمریکایی از جمله ایرباس «اکنون به شدت در حال تلاش برای فروش محصولات و خدمات خود به شرکت‌های هوایی ایران هستند». ایرباس یک قرارداد مقدماتی به ارزش ۲۵ میلیارد دلار برای فروش ۱۱۸ هواپیما به ایران منعقد کرده است.

بازار ایران «می‌تواند به سراغ شرکت‌های هوافضا در سایر کشورها برود. با توجه به اشتغال‌زایی که در پی این فرصت‌های تجاری ایجاد می‌شود- شرکت‌ها و کارگران آمریکایی می‌توانند در این بازار که تخمین زده می‌شود دهه‌ها رشد در بر داشته باشد، سهمی داشته باشند». این بیانیه همچنین افزوده: «طبق گفتهٔ وزارت بازرگانی، صادرات صنایع هوافضا، صدها هزار شغل را در آمریکا حمایت می‌کند».

بوئینگ گفت که هنوز برای برآورد تأمین مالی توافق زود است اما تأکید کرد که پرداخت‌ها «عیناً با رعایت قوانین تحریمی آمریکا انجام خواهند شد».

بانک‌های آمریکایی از تماس مستقیم با ایران منع شده‌اند و بانکهای بزرگ غیرآمریکایی نیز به دلیل ترس از ریسک‌های بالقوه سیاسی و اعتباری، از ورود مجدد به بازار ایران پرهیز می‌کنند.

الن لاپیسون، یکی از اعضای برجستهٔ شورای آتلانتیک و مرکز استیمسون که در دولت کلینتون در شورای امنیت ملی نیز خدمت کرده است، به المانیتور گفت که هوانوردی غیرنظامی همواره حوزه‌ای امیدبخش در همکاری ایران و آمریکا بوده است. او چنین امری را منطقی دانست اما هشدار داد: «این آغاز روند است. ممکن است به تبادلات کوچک‌تر برسد یا حتی هرگز شکل نگیرد».

ایران باید اطمینان دهد که خطوط هوایی‌اش تنها برای مقاصد غیرنظامی به کار گرفته می‌شوند و از آن‌ها برای انتقال اسلحه و سایر کالاها به گروه‌هایی مانند حزبالله و دولت بشار اسد در سوریه استفاده نمی‌شود. ریدل می‌گوید که ایران در گذشته از هواپیماهای مسافربری برای اهداف نظامی‌ این‌چنینی استفاده می‌کرد. ریدل این امر را که ممکن است فروش هواپیماها در چرخهٔ سیاست‌های مربوط به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا گره بخورد، محتمل می‌داند و می‌گوید شاید بهترباشد اگر مسائل مربوط به معامله، به سال ۲۰۱۷ کشانده شوند.

ریدل می‌گوید: «اگر قرار باشد که  [هیلاری] کلینتون به خاطر ملایمت با ایران زیر سئوال برود، شرط می‌بندم که از فروش هواپیماها حمایت نخواهد کرد… اما همه می‌توانند حدس بزنند که بعد از ژانویه، او چه کاری انجام خواهد داد». 

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: us-saudi relations, us-iranian relations, saudi-iranian rivalry, jcpoa, iran sanctions, iran deal, aircraft
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept