روحانی بودجه سپاه را کم و بر بودجه ارتش می افزاید

تصمیم دولت روحانی مبنی برکاستن بودجه سپاه پاسداران و افزایش بودجه ارتش جنجال های بسیاری را ایجاد کرده است.

al-monitor .

موضوعات

military, irgc, hassan rouhani, defense spending, budgets, basij

اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۵

لایحه بودجه عمومی کشور ایران در سال 1395 شمسی (2016-2017) در 17 ژانویه گذشته پس از لغو رسمی تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد از سوی پرزیدنت روحانی به مجلس ایران تحویل داده شد. فرایند بررسی لوایح این بودجه به دلیل نزدیکی به تعطیلات سال جدید به روزهای اخیر کشیده شد و هم اکنون نمایندگان پارلمان ایران به خصوص کمیسیون امنیت ملی و امور دفاعی مجلس سرگرم این لایحه بودجه هستند.

پس از آنکه سازمان برنامه و بودجه ایران به طور رسمی سند بودجه سال جاری را منتشر کرد، در میان بسیاری از رسانه ها و نشریات جریان راست در ایران نوعی شوک برقرار شد. بسیاری از آنان با این تیتر که «دولت بودجه دفاعی کشور را کاهش داد» به دولت روحانی حمله کردند. اما واقعیت چه بود و آیا واقعا بودجه دفاعی ایران در سال جاری نسبت به سال گذشته کاهش داشته است؟ برای پاسخ به این پرسش بهتر است نگاهی به اعداد مالی فصل دفاع و امنیت در بودجه ایران بیاندازیم.

بر اساس تعداد پرسنل رسمی سازمان رزم نیروهای مسلح ایران، ارتش این کشور بالاترین تعداد نیروی نظامی و تاسیسات و تسلیحات را در اختیار دارد. پس از آن، سپاه پاسداران با حدود یک سوم توان نظامی قرار دارد. پس از آن ها، سازمان بسیج، وزارت دفاع و ستادکل نیروهای مسلح قرار دارند. اگرچه ارتش ایران نسبت به سپاه چندبرابر ظرفیت دارد، اما همواره به نسبت بسیار بالایی (حدود دوبرابر) کمتر از سپاه بودجه دریافت می کند.

در سال مالی 2013-2014، یعنی سال آخر دولت احمدی نژاد، مجموع بودجه دفاعی و امنیتی ایران مبلغی بالغ بر 6.240 میلیارد دلار بوده است. این مبلغ در سال بعدی یعنی سال نخست دولت روحانی با مبلغی حدود 1 میلیارد و 850 میلیون دلار افزایش به بیش از 8 میلیارد دلار بالغ شد. اگرچه در آن سال به دلیل سقوط موصل و بخش زیادی از سوریه، دولت مجبور به اعطای بودجه بیشتری به سپاه پاسداران برای هزینه در عراق، سوریه و یمن شده بود. به عبارتی، سپاه پاسداران که در سال مالی 2013-2014 حدود 3 میلیارد و 305 میلیون دلار بودجه دریافت کرده بود، در سال بعد با حدود دو میلیارد دلار افزایش، نزدیک به 5 میلیارد دلار بودجه دریافت کرد. البته این بودجه جدای از درآمدهای خود سپاه به وسیله مشارکت در پروژه های بزرگ اقتصادی است.

اما در سال مالی 2016-2017، بودجه دفاعی ایران دچار تغییر و تحولات عمده ای شده است. بر اساس روند گذشته، معمولا در بودجه های جدید، هر ساله دو الی 5% به بودجه ارتش ایران اضافه می شود. اما برای نخستین بار طی چند دهه گذشته، دولت روحانی بودجه ارتش را حدود 15 درصد افزایش داده است. به عبارتی، بودجه ارتش ایران از 1.5 میلیارد دلار در سال قبل، به حدود 1 میلیارد و 750 میلیون دلار افزایش یافته است. وزارت دفاع نیز چنین روندی پیموده است. یعنی در سال 2015، بودجه این وزارتخانه که مسئولیت تامین تسلیحات نظامی را برعهده دارد حدود 770 میلیون دلار بوده است. اما در بودجه پیشنهادی سال جاری این عدد به حدود 890 میلیون دلار رسیده است. سازمان بسیج و ستادکل نیروهای مسلح نیز هرکدام با حدود 300-400 میلیون دلار افزایش مواجه بوده اند که عدد قابل توجهی محسوب نمی شود.

دربرابر این سازمان ها، سپاه پاسداران برعکس ارتش که با افزایش بودجه 15درصدی روبرو بوده است، حدود 16 درصد کاهش بودجه داشته است. به عبارتی، نسبت به سال قبل حدود 900 میلیون دلار کاهش داشته و به حدود 4 میلیارد و صد میلیون دلار رسیده است. اگرچه این کاهش بودجه قابل توجه است، اما اگر نگاهی به بودجه دو سال قبل سپاه بیاندازیم متوجه می شویم که این بودجه همچنان برای تمامی نیازهای سپاه به جز هزینه های خارجی بسیار مناسب و حتی بیشتر است.

ارقام فوق نشان می دهد که دولت پرزیدنت روحانی به طور واضح به دنبال اصلاحات ساختاری در هزینه های نظامی ایران است. این دولت برخلاف دولت های قبلی، به دنبال افزایش کیفیت نیروهای مسلح ایران با حمایت از وزارت دفاع و صنایع تسلیحات سازی و رسیدگی به ارتش فرسوده این کشور است. ارتش این کشور به دلیل بی توجهی طی چند دهه اخیر، بسیار فرسوده شده و نیاز شدیدی به افزایش بودجه برای طرح های نوسازی دارد. دولت روحانی به خوبی این موضوع را درک کرده و دربرابر خواسته سپاه که دریافت بودجه هرچه بیشتر است مقاومت از خود نشان می دهد.

با این وجود مجلس ایران و کمیسیون امنیت ملی که بسیاری از اعضای آن از ژنرال های سابق سپاه هستند درصدد تعدیل و اصلاح این لایحه بودجه باشند. در این راستا، نمایندگان مجلس در جلسه روز 18 آوریل مقرر کردند 10% از تبصره 3 به صنایع دفاعی اختصاص یابد. «طبق تبصره 3 در سال 1395 سقف تسهیلات تأمین مالی خارجی(فاینانس) علاوه بر باقیمانده سهمیه سالهای قبل، معادل ریالی پنجاه میلیارد (50.000.000.000) دلار تعیین می‌شود.». این مصوبه بر اساس ژنرال بازنشسته اسماعیل کوثری عضو کمسیون امنیت ملی مجلس صورت رفته است که پیشنهاد کرده بود 10 % از اعتبارات فاینانس کشور صرف خرید تسلیحات جدید نظامی شود. در این رابطه، حسن سبحانی نیا نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی ایران گفت: « با تصمیم نمایندگان مجلس در کمیسیون تلفیق، این اعتبار [حدود 5 هزار میلیارد تومان] از محل دارایی های ازاد شده برای تقویت و حمایت از حوزه نظامی و دفاعی کشور در سال 95 اختصاص داده می شود.»

دولت روحانی با تدوین این لایحه بودجه به خوبی عزم خود برای پاسخگویی به نیازهای داخلی و معادلات بین المللی در حوزه نظامی و امنیتی را نشان داده است. این بودجه از دو سو قابل بررسی است:

  • دولت با کاهش مبلغ کل بودجه نظامی، عزم خود به کاهش هزینه های نظامی کشور و سرمایه گذاری جایگزین در بخش های اقتصادی را نشان داده است. علاوه بر این، نشان داده است علاقه ای به افزایش هزینه های نظامی خارجی نظامی در عراق، سوریه و لبنان ندارد.
  • اما با افزایش قابل توجه سهم وزارت دفاع و ارتش، عزم خود به اصلاحات ساختاری در نیروهای مسلح ایران با افزایش بودجه نهادهای فرسوده مانند ارتش، و افزایش کیفیت آموزش و تسلیحات و تجهیزات مورد استفاده با حمایت هرچه بیشتر از وزارت دفاع انجام داده است. دولت روحانی بیش از هر دولت دیگری در تاریخ جمهوری اسلامی، به تقویت وزارت دفاع پرداخته است. به گونه ای که مذاکرات فشرده ای با دیگر کشورها برای خرید تسلیحات جدید مانند جنگنده انجام داده است.

برآیند کلی تصمیمات دولت روحانی در شورایعالی امنیت ملی، تدوین لایحه بودجه دفاعی و نوع رابطه با نیروهای مسلح نشان می دهد دولت روحانی به طور جدی به دنبال ساختارمند کردن و متعهدکردن ساختار نیروهای مسلح ایران است. این در حالی است که دیگر دولت های رقیب ایران در منطقه مانند عربستان سعودی، کشورهای شورای همکاری خلیج، اسرائیل، مصر و ترکیه هر ساله در حال افزایش شدید هزینه های نظامی و دامن زدن رقابت تسلیحاتی هستند.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:
  • Al-Monitor Archives
  • The Week in Review
  • Exclusive Events
  • Invitation-only Briefings

Recent Podcasts

Featured Video

More from  نبض ایران

al-monitor
احزاب کرد به دنبال حمایت آمریکا برای عملیات در ایران
Fazel Hawramy | Kurds | خرداد ۳۰, ۱۳۹۷
al-monitor
ایران و اروپا چگونه می‌توانند توافق هسته‌ای را نجات دهند؟
بیژن خواجه پور | Iran Deal | اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام
سید امیر حسین موسویان | دونالد ترامپ | فروردین ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
آنچه که ترامپ باید درمورد مردم ایران بداند
سید امیر حسین موسویان | Iran protests | بهمن ۳۰, ۱۳۹۶