نبض مصر

مصر برای گفت‌وگو با ایران شرط گذاشته است

p
By
Article Summary
وزیر خارجه مصر گفت‌وگو درباره عادی‌سازی روابط کشورش با ایران را به فهرستی از شرایط منوط کرد؛ با این حال در این باره که آیا او واقعاً انتظار دارد که ایران شروطش را بپذیرد، تردید وجود دارد.

قاهره - زمانی که عبدالفتاح السیسی در ژوئن ۲۰۱۴ به ریاست جمهوری مصر رسید، همتای ایرانی‌اش حسن روحانی را نیز به مراسم رسمی آغاز به کار خود دعوت کرد و همین امر موجب شد تا زمزمه‌های تجدید روابط میان دو کشور شنیده شود.

سامح شکری، وزیر خارجه مصر، در مصاحبه‌ای که روز ۳۱ مارس با روزنامه سعودی عکاظ انجام داد، گفت که تجدید روابط به چندین عامل بستگی دارد. به گفتهٔ او، مهم‌ترین این عوامل، تغییر رویکرد و سیاست‌های ایران در خصوص شرایط منطقه، نشان‌دادن علاقه به ایجاد روابط بر مبنای همکاری دوطرفه، حرمت و منافع برابر، احترام‌گذاشتن به تمامیت ارضی و استقلال کشورهای عربی و عدم مداخله است.

روابط مصر و ایران برای چندین دهه‌، پرتنش بوده است. زمانی که جمال عبدالناصر رئیس جمهوری مصر بود، به‌ویژه در پی شکل‌گیری معاهده بغداد [پیمان سنتو] با حضور ایران در ۱۹۵۴ که قاهره مخالف آن بود، اختلاف و دشمنی بر روابط فیمابین حاکم شد.

در زمان ریاست جمهوری انور سادات و متعاقبِ رویاروی نظامی ارتش مصر و اسرائیل در ۱۹۷۳، روابط سیاسی شکل جدیدی به خود گرفتند. رویکرد نزدیکی مصر به ایالات متحده، باعث شد تا این کشور روابط خوبی نیز با محمدرضا شاه پهلوی ایجاد کند و این امر در مسئله بازیابی اتحاد اعراب و آزادی فلسطین و جلب حمایت برای پیشبرد راه حل درگیری اعراب و اسرائیل اهمیت داشت. در نهایت پیمان صلح مصر و اسرائیل در مارس ۱۹۷۹ به امضاء رسید.

مع‌الوصف، روابط ایران و مصر پس از وقوع انقلاب اسلامی و سقوط رژیم شاه در فوریه ۱۹۷۹، صورت دیگری به خود گرفت. سادات، شاه سرنگون‌شده را در مصر پذیرفت و پیوندهای دیپلماتیک میان ایران و این کشور در سال ۱۹۸۰ قطع شدند. در ۲۸ آوریل ۱۹۹۱ روابط دیپلماتیک در سطح تجاری در دوران پرزیدنت حسنی مبارک بر مبنای منافع مشترک دو کشور ایجاد شدند.

با این‌حال، روابط کماکان تنش‌آلود باقی ماندند. ایران پیمان صلح میان اسرائیل و مصر را محکوم می‌کند و هوادار راهی است که آن را «مقاومت» می‌خواند. همچنین مصر در جنگ ایران و عراق که از سپتامبر ۱۹۸۰ تا آگست ۱۹۸۸ به درازا کشید و نخستین جنگ میان کشورهای اسلامی حاشیهٔ خلیج فارس بود، از بغداد حمایت می‌کرد.

با این که مصر از عضویت ایران در گروه ۱۵ در سال ۱۹۹۹ حمایت کرد، تنش در سال ۲۰۰۴ به روابط دو کشور بازگشت. در این سال مصر نیروهای سپاه پاسداران ایران را به جاسوسی و تلاش برای ترور یک شخصیت مصری که قاهره حاضر به افشای هویت او نشد، متهم کرد.

با روی کار آمدن محمد مرسی روابط رو به بهبود گذاشتند. مرسی که عضو یک جنبش اسلام‌گرا بود، در جریان جلسه جنبش عدم تعهد در آگست ۲۰۱۲ به تهران سفر کرد. این نخستین سفر یک رئیس جمهوری مصر به ایران بعد از انقلاب ۱۹۷۹ بود که با استقبال روبه‌رو شد و برخی آن‌را فصلی جدید در روابط میان دو کشور دانستند. در فوریه ۲۰۱۳ مرسی همتای ایرانی خود محمود احمدی‌نژاد را برای شرکت در نشست سازمان همکاری اسلامی به قاهره دعوت کرد و استقبال گرمی از او به عمل آورد.

رویکرد سیاست خارجی مصر در قبال ایران کماکان پیچیده مانده است. کشورهای خلیج، به‌ویژه عربستان سعودی در دوران ملک عبدالله و ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود که از قاهره در پی انقلاب ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳ پشتیبانی کردند؛ اصلی‌ترین موتور گردانندهٔ مصر هستند.

این امر در مصاحبه سیسی در مه ۲۰۱۴ با شبکه العربیه پیش از برنده‌شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مشهود بود. او گفت: «ایران به خوبی آگاه است که رابطه با مصر از مجرای خلیج عربی می‌گذرد. آن‌ها خانوادهٔ ما هستند و ما می‌خواهیم ببینیم در صلح و امنیت زندگی می‌کنند. آن‌چه ما از ایران می‌خواهیم، رابطه‌ای منصفانه است».

سیسی در مصاحبه با بیبیسی عربی در نوامبر ۲۰۱۵ گفت: «ما رابطه‌ای با ایران نداریم. مصر به امنیت ملی اعراب بسیار پای‌بند است و این بخشی جدا نشدنی از امنیت ملی مصر است».

محمد السعید ادریس، رئیس واحد مطالعات منطقه‌ای اعراب در «مرکز الاهرام برای مطالعات سیاسی و استراتژیک» به المانیتور گفت که «شرایط برای برقراری مجدد روابط میان تهران و قاهره مساعد نیست».

او گفت: «منازعه‌ای میان ایران با اعراب، به‌ویژه با عربستان سعودی وجود دارد. هرگونه بهبود روابط مصر با ایران، می‌تواند موضعی علیه عربستان سعودی تلقی شود. ایران تدابیر اشتباهی چون توسعه‌طلبی در یمن را اتخاذ کرده که به بحران دامن می‌زند. نقش این کشور در عراق با استفاده از اختلافات فرقه‌ای مذهبی با حمایت از شیعیان عراقی و جلوگیری از دست‌یابی به یک ثبات سیاسی واقعی، واضح است».

ادریس که خود یکی از اعضای هیئت دیپلماتیکی بود که بعد از انقلاب ژوئن ۲۰۱۳ از تهران بازدید کردند، گفت:‌ «ایران دقیقاً بر خلاف شرایطی که از سوی [سامح] شکری [وزیر خارجه مصر] عنوان شد، عمل کرد. اگر آن‌ها به این شروط متعهد می‌ماندند، منازعه ایران-سعودی پایان می‌یافت». او گفت که احتمال اندکی دارد ایران به پیشنهادهای شکری عمل کند.

ایمان رجب، کارشناس مسائل خلیج در مرکز الاهرام به المانیتور گفت: «مصر ایجاد رابطه با ایران را به تعویق می‌اندازد» زیرا -طبق گفتهٔ او- تاریخ روابط میان دو طرف سرشار از تیرگی‌ها از دو سو است و ایران برای حل سهم خود تلاشی نکرده است. ایران همچنین به خواسته‌های مرتبط با امنیت ملی مصر، از جمله در رابطه با حمایت از برخی گروه‌های مسلح در نوار غزه که به قاچاق اسلحه از تونل‌های مرتبط با مصر مشغول هستند و به ایجاد ناامنی در شبه‌جزیره سینا دامن می‌زنند، پاسخی نداده است.

رجب می‌گوید: «مضاف بر این، طبقه حاکمه مصر رابطه با ایران را به دلیل ملاحظاتی که نسبت به عربستان سعودی دارند، به تعویق می‌اندازند. تا زمانی که ایران به شروط عادل الجبیر وزیر خارجه سعودی که در طول دیدارش از قاهره در ماه مه ۲۰۱۵ بیان کرد، عمل نکند، مواضع آن‌ها نیز ضد عادی‌سازی روابط خواهد بود. جبیر گفته بود که ایران باید از مداخله در امور کشورهای منطقه، حمایت از تروریسم و دست‌زدن به اقداماتی علیه منافع مردم منطقه دست بردارد».

رجب همچنین گفت ایران بر این باور است که روابط با مصر در درجه اول می‌تواند اقتصادی باشد، به ویژه پس از آن‌که تحریم‌های اقتصادی در پی امضای توافق اتمی با شش قدرت جهانی (آمریکا، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین) معلق شده‌اند.

او افزود: «مصر تصویر روشنی درباره ماهیت منافعی که می‌تواند در قبال عادی‌سازی روابط با ایران کسب کند، ندارد. آیا این کشور به دنبال روابط اقتصادی است یا اتخاذ موضع بر مبنای مسائل منطقه‌ای؟ به خاطر داشته باشیم که تهران خواهان همکاری سیاسی با هیچ کشوری از جمله مصر نیست».

ایمان رجب درباره نقش عربستان در از سر گیری روابط [مصر] با ایران، گفت: «با توجه به روابط استراتژیک میان قاهره و ریاض، به‌ویژه پس از انقلاب ۳۰ ژوئن، این یک فاکتور مهم برای مصر است. مصر در قبال ایران موضعی نمی‌گیرد که سبب تنش این کشور با عربستان سعودی شود».

او بر این باور است که شروط شکری [وزیر خارجه مصر] برای عادی‌سازی روابط، تا حدی یک بازی دیپلماتیک است زیرا او به خوبی آگاه است که ایران به این شروط تن نخواهد داد اما «او توپ را در زمین ایران انداخته و منتظر حرکت بعدی است».  

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: tehran, islamic revolution, hassan rouhani, diplomatic relations, cooperation, cairo, arab-israeli conflict, abdel fattah al-sisi

Mohamed Saied is an Egyptian journalist based in Cairo and a graduate of Cairo University's Faculty of Mass Communication. On Twitter: @MohamedSaiedF

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept