نبض ایران

آیا بازداشت ضراب در آمریکا به سود دولت روحانی است؟

p
By
Article Summary
هنوز مشخص نیست که آیا بازداشت ضراب به همکاری بیشتر ترکیه، ایالات متحده و ایران منجر خواهد شد یا خیر. با این وجود، به نظر می‌رسد که این پرونده می‌تواند به تقویت موضع حسن روحانی در ایران و ضعف رجب طیب اردوغان در ترکیه منجر شود.

رضا ضراب، شهروند ترک-ایرانی که در ایالات متحده به اتهام پولشویی و جرائم بانکیِ مرتبط با دور زدن تحریم‌های ایران بازداشت شده است، یک تاجر معمولی نیست. سال ۲۰۱۳ و در زمان بازداشت او در ترکیه به اتهامهای مالی، نام ضراب به عنوان فردی مرتبط با بابک زنجانی، میلیاردر ایرانی که اخیراً در تهران حکم اعدام گرفت، مطرح شد.

بازداشت او در روز ۱۹ مارس، یک نقطهٔ تلاقی در روابط ترکیه-ایران-آمریکا محسوب می‌شود که می‌تواند تأثیرات بالقوه‌ای در هر سه کشور ایجاد کند. در حالی که اکنون، نقطه توجه اصلی این است که بازداشت او چه‌قدر می‌تواند برای رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه و حزب حاکم عدالت و توسعه (آ.ک.پ) گران تمام شود، باید گفت که در واقع این بازداشت خبر خوبی برای حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران است.

تحریم‌ها در ایران باعث سر برآوردن اشخاصی شد که برای دور زدن محدودیت‌ها به خدمت گرفته می‌شدند. این شبکهٔ در سایه، در دولت محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهوری پیشین ایران، تشویق و هدایت شد و نزدیکان او در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فسادها و بی‌قانونی‌هایی را به بار آوردند. آن‌گونه که در متن کیفرخواست علیه ضراب آمده است، او در یکی از نامه‌های خود نوشته بود که این شبکه «تحریم‌ها را به طور خردمندانه‌ای خنثی می‌کند و حتی آن‌ها را با روش‌های منحصربه‌فرد، تبدیل به فرصت می‌کند».

روحانی از زمان شروع کار خود، به‌طور تشکل‌یافته‌ای در جهت زدودن بقایای فسادِ به جا مانده از زمان احمدی‌نژاد تلاش کرد و همچنین سعی کرد تا توازنی را با سپاه و تندروها ایجاد کند. در واقع، طی دو سال گذشته، زنجانی به اتهام پس‌ندادن پول نفت به مرگ محکوم شد، تاجر دیگری به نام مه‌آفرید امیرخسروی به جرم اخلال در نظام بانکی ایران به دار آویخته شد و محمدرضا رحیمی، معاون اول محمود احمدی‌نژاد نیز به پنجسال زندان با اتهام‌[هایی نظیر] رشوه‌دادن به نمایندگان مجلس محکوم شد. بازداشت ضراب از سوی مقام‌های آمریکایی نیز می‌تواند به عنوان بخشی از این روند دیده شود.

بر طبق گزارش‌ها، ضراب متهم است که تبادلاتی را به نفع نهادهای ایرانی، به‌ویژه شرکت‌های مرتبط با سپاه در بانک‌های آمریکایی انجام داده و آن را مخفی کرده است. این اعمال در قلب نقشهٔ طلا در قبال نفت ترکیه برای دور زدن تحریم‌های ایران صورت گرفت.

بازداشت او ممکن است در صدر اخبار ایران قرار نگیرد اما از نزدیک توسط مقام‌های ایرانی دنبال شده است. در واقع، طی تحقیقاتی که ایرانی‌ها پیرامون فعالیت‌های زنجانی صورت دادند، مقامهای این کشور گفتند که زنجانی [هویت] همکاران خود را در ترکیه فاش کرده و آن‌ها به ایران دعوت شده‌اند. لازم به ذکر است که نخستین واکنش ایرانی‌ها به بازداشت ضراب، از سوی وکیل زنجانی صورت گرفت. او گفت که زنجانی و شرکایش در پول‌شویی بین‌المللی نقش داشتند و همین که ضراب برای دور زدن تحریم‌ها بازداشت شده، نشان می‌دهد که موکل او در واقع به جمهوری اسلامی خدمت کرده است. با این حال، ضراب در گذشته، ارتباط خود با زنجانی را تکذیب کرده و در اوائل سل ۲۰۱۵ گفته بود که او حتی درباره زنجانی به مقام‌های مسئول هشدار داده بود. بازداشت ضراب همچنین می‌تواند بر سیاست داخلی ایران تأثیر بگذارد.

اجرای برجام و پیروزی متحدان روحانی در انتخابات مجالس شورای اسلامی و خبرگان در روز ۲۶ فوریه، شکاف میان رئیس جمهوری ایران و تندروهای مخالفش را بیشتر کرد. یکی از عرصه‌های داغ رقابت، اقتصاد است؛ به‌ویژه آن که آثار تسهیل تحریم‌ها هنوز حس نمی‌شود.

در حالی که آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در سخنان نوروزی خود در ۲۰ مارس از «اقتصاد مقاومتی» سخن گفت، روحانی بر لزوم تعامل سازنده با جهان تأکید کرد. حال، سئوال کلیدی این‌جاست که آیا ایران جهت اقتصاد خود را در دوران پساتحریم تغییر خواهد داد؟ آیا شبکهٔ سایه‌ای که در دولت احمدی‌نژاد تشکیل شده بود، بر جای می‌ماند یا اقتصاد ایران خود را با جهان وفق خواهد داد و بازتر خواهد شد؟ بازداشت ضراب می‌تواند قدمی به سوی مورد دوم باشد زیرا دست روحانی را برای مقابله با فساد باز خواهد گذاشت. والتر پوش، یکی از کارشناسان امور ایران در اتریش، به المانیتور گفت که بازداشت ضراب «نشان می‌دهد که این عاملان نمی‌توانند هر جا که می‌روند، پنهان شوند و همزمان، [این بازداشت‌ها] هزینه‌ای برای ایرانیان است زیرا اگر تحریم‌ها دوباره برقرار شوند، این شبکه‌های مشخص سیاسی-مجرمانه از ورود به مسئلهٔ دور زدن تحریم‌ها پرهیز خواهند کرد».

نباید از نظر دور داشت که ضراب یک موضوع حساس برای ترک‌ها نیز هست، چرا که او در سال ۲۰۱۳ به رشوهدهی به چند وزیر ترکیه متهم شد که پس از آن استعفا دادند. این اتهام‌ها در پی مجادله میان اردوغان و فتح‌الله گولن و شبکه حامیانش درون پلیس و دستگاه قضایی، از دستور کار خارج شدند. جای تعجب نیست که اپوزیسیون دولت ترکیه از دستگیری ضراب استقبال کرده و توجه افکار عمومی نیز تا آن حد جلب شده که دنبال‌کنندگان حساب کاربری توئیتر دادستان آمریکایی پرونده، از چندهزار نفر به چندصدهزار تن رسیده است.

نخستین واکنش به بازداشت ضراب در دولت ترکیه، از سوی عمر چلیک، سخن‌گوی حزب عدالت و توسعه ابراز شد که این کار را «رفتار ناسالم» در قبال اردوغان خواند. روزنامه‌های هوادار دولت لحن تندتری را به کار گرفتند. روزنامه استار بازداشت او را «کینهجویی استراتژیک» خواند. با توجه به بازدید اردوغان از واشینگتن در هفته جاری، این روزنامه کاخ سفید را به «تلاش برای کودتا» متهم کرد. رئیس جمهوری ترکیه پیش از ترک واشینگتن گفت: «این موضوعی نیست که مربوط به ترکیه باشد. چه این مسئله پول‌شویی باشد چه نباشد، فکر نمی‌کنم که بتوانم قبل از دانستن دلایل پشت آن، درباره‌اش نظر بدهم اما شاه پولشویی [گولن] در پنسیلوانیا زندگی می‌کند». قاراباقیر آق‌قویونلو، کارشناس امور ایران و استادیار دانشگاه گراز در اتریش به المانیتور گت که بازداشت ضراب می‌تواند خبر از آغاز دورانی تازه در روابط آمریکا و ترکیه بدهد، چرا که «بعید نیست اگر فکر کنیم ایالات متحده می‌تواند از این پرونده برای اعمال فشار بر اردوغان در طیف وسیعی از مسائل سیاست خارجی‌اش، استفاده کند». برخی کارشناسان با این نظر موافق نیستند. [والتر] پوش به المانیتور گفت که او «هیچ قصد سیاسی برای غرب در جهت استفاده از اتهام فساد علیه رئیس جمهوری ترکیه به عنوان ابزاری برای فشار بر او یا حزب حاکم» نمی‌بیند. تولگا تانیس، خبرنگار روزنامه حریت در واشینگتن که از نزدیک پرونده ضراب را پی‌گیری می‌کند، به المانیتور گفت که او فکر نمی‌کند اردوغان مایل به همکاری با ایالات متحده در این موضوع باشد و او «احتمالاً به جای این کار، تلاش خواهد کرد تا آثار این پرونده بر سیاست ترکیه را به حداقل برساند».

در بُعدِ آمریکا-ایران قضیه، می‌شود گفت که بازداشت ضراب می‌تواند همکاری فی‌مابین را افزایش دهد. به گفتهٔ تانیس، این امر امکان تحقق دارد «زیرا احمدی‌نژاد که پشتیبان این تاجر بود، تا حدی دشمن مشترک آمریکا و دولت روحانی است». عباس اصلانی، روزنامه‌نگار خبرگزاری تسنیم در تهران با این نظر مخالف است. او به المانیتور گفت که بازداشت [ضراب] بیشتر مسئلهٔ آمریکا و ترکیه است. با این حال، او با هشدار دربارهٔ کیفرخواست ضراب، به المانیتور گفت که «فارغ از اسم و رسم بازداشت‌شدگان، هر تلاشی در این راه می‌تواند فضایی را ایجاد کند که ریسک کار با ایران بالا برود و دست‌کم در تضاد با حسن نیت در اجرای توافق هسته‌ای با ایران است». در همین راستا، تلاش قانونی وزارت نفت ایران برای مصادرهٔ شرکت هواپیمایی زنجانی در ترکیه و خواستِ آمریکا برای مصادرهٔ داراییهای ضراب می‌تواند چالشی در روابط ایران و ترکیه ایجاد کند.

باید منتظر ماند و دید که در دادگاه چهارم آوریل، آیا پروندهٔ ضراب باعث همکاری‌های بیشتر میان ترکیه، ایالات متحده و ایران خواهد شد؟ تا این‌جای کار، به نظر می‌رسد که پرونده، باعث قدرت‌گیری بیشتر روحانی خواهد شد؛ در حالی که قدرت مطلق اردوغان در خانه باعث خواهد شد که او با چالشی جدی روبه‌رو نشود - با این حال، ممکن است آثار این عمل در روابط ترکیه و آمریکا دیده شود.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: united states, us-turkish relations, reza zarrab, recep tayyip erdogan, money laundering, hassan rouhani, fraud, arrest
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept