نبض ترکیه

آیا تحریم‌های روسیه علیه ترکیه، نتیجه معکوس خواهد داد؟

p
By
Article Summary
برخی نگران زیان ۲۰ میلیارد دلاری هستند که روسیه خشمگین می‌تواند به اقتصاد ترکیه وارد کند. اما برخی کارشناسان این رقم را پایین‌تر می‌دانند و اشاره می‌کنند که ضرر روسیه نیز کمتر نخواهد بود.

پس آن که در ماه نوامبر، ترکیه یک جت جنگنده روسی را سرنگون کرد، این حادثه روابط تجاریِ رو به گسترش دو کشور را تحت تأثیر قرار داد.

در پی این ماجرا، روسیه یک سری تحریم‌های اقتصادی علیه ترکیه وضع کرد که شامل واردات میوه و سبزیجات تازه، گوشت مرغ، نمک و انواعی از ادویه می‌شود و از یکم ژانویه به اجرا در خواهد آمد.

واکنش روسیه به تحریم‌های اقتصادی ختم نشد. تقریباً در همان زمان، بازرگانان ترک که از روسیه بازدید می‌کردند، دستگیر شدند، محدودیت‌هایی بر کارگران ترک وضع شد و قانون سفر بدون نیاز به ویزای شهروندان ترک به روسیه از یکم ژانویه معلق شد. روسیه از شهروندانش خواسته تا از سفر به ترکیه خودداری کنند، در کنار آن، پروازهای چارتر را لغو کرد، کمپانی‌های ترکیه را از مناقصه‌ها کنار گذاشت و همکاری‌های نظامی فیمابین را قطع کرد.

ظاهراً این تدابیر سخت‌گیرانه نیز برای فرونشاندن خشم دولت روسیه کافی نبودند.

ویکتور بوندارف، فرمانده نیروی هوایی روسیه، در مراسم یادبود خلبان کشته‌شده روسی گفت: «آن‌ها که چنین خیانتی را مرتکب شدند، جزایی که حقشان است را خواهند دید».

چند روز بعد، پوتین اظهار کرد: «ما شلیک به هواپیمایمان را فراموش نخواهیم کرد. ترکیه از آن‌چه کرده، پشیمان خواهد شد». با وجودی که بسیاری فکر کردند تهدیدی نظامی پشت این کلمات نهفته است، پوتین تأکید کرد که روسیه به دنبال استفاده از گزینه نظامی علیه ترکیه نیست.

غیر از گزینه نظامی، قوی‌ترین کارت روسیه علیه ترکیه، گاز طبیعی است. روسیه، پروژه خط لوله گاز ترکیه را برای رساندن گاز طبیعی به اروپا از مسیر اوکراین آغاز کرده بود.

پروژه مذکور برای انتقال بیش از ۶۰ میلیارد متر مکعب گاز به صورت سالانه از طریق چهار خط لوله برای تأمین نیازهای گازی اروپا و ترکیه، طراحی شده است. این مسئله، ترکیه را به یک بازیگر اصلی در بازار انرژی تبدیل می‌کرد.

با وجود این‌که به طور رسمی اعلام نشده است، مذاکرات بر سر پروژه، به حالت تعلیق درآمد. با این حال، ترکیه که مصرف‌کننده ۵۰ میلیون متر مکعب گاز در سال است، خود را برای از دست رفتن پروژه آماده می‌کند. این کشور همچنین دریافته که احتمال دارد روسیه انتقال سالانه ۲۶ میلیون متر مکعب گاز خود را نیز به بهانه تعمیرات و مشکلات فنی، متوقف کند. ظرفیت ذخیره گازی ترکیه، کمترین میزان در اروپاست و این کشور نیاز به واردات مستمر گاز دارد.

یافتن منابع جایگزین در جهت تأمین گاز طبیعی مورد نیاز، برای ترکیه اهمیتی حیاتی دارد.

روز دوم دسامبر، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، از قطر دیدار کرد و قرارداد درازمدت خرید گاز طبیعی مایع (ال.ان.جی) را امضاء کرد. در تلاشی مشابه، شرکت خط لوله نفت بوتاس ترکیه که دولت مالک آن است، به زودی مناقصه خط لوله جدید گاز طبیعی از مبدأ شمال عراق را برگزار خواهد کرد.

روز سوم دسامبر، احمد داوود اوغلو، نخست وزیر ترکیه به آذربایجان سفر کرد تا درباره تسریع ساخت و ساز لوله گاز طبیعی طول آناتولی [موسوم به TANAP] مذاکره کند. این خط لوله قرار است از سال ۲۰۱۸ بهره‌بردای شود و ۱۶ میلیارد متر مکعب گاز را به ترکیه و اروپا برساند.

داووداوغلو که با تلویزیون خبرترک گفت‌وگو می‌کرد، درباره احتمال کاهش واردات گاز طبیعی، گفت: «من فکر نمی‌کنم روسیه چنین کاری کند. ما حقوق و تعهدات مشترکی بر مبنای حقوق بین‌الملل داریم. این بحث،‌ مشابه خرید لباس از فروشگاه نیست».

او گفت: «اما ما برای بدترین احتمالات آماده‌ایم. به همین دلیل من از وزیر انرژی خواسته‌ام تا روی راه‌های جایگزین کار کند». داووداوغلو افزود که وزارتخانه یادشده، احتمال افزایش میزان خرید ال‌ان‌جی و گاز طبیعی را از ایران و آذربایجان، در کنار گزینه‌های دیگر، بررسی خواهد کرد».

داووداوغلو در پاسخ به سوالی درباره تحریم میوه و سبزیجات ترکیه از سوی روسیه، گفت: «ترکیه هیچ مشکلی برای یافتن بازار در جهان ندارد. ما می‌توانیم محصولات خود را در جای دیگری بفروشیم. نخستین تصمیم ما بازگرداندن میوه‌ها و سبزی‌ها از گمرک ترکیه برای جلوگیری از فساد آن‌هاست».

آیا ترکیه می‌تواند از ذخیره‌های گاز کشف‌شده توسط مصر و اسرائیل استفاده کند؟ گوکهان یاردیم، مدیرعامل پیشین بوتاس به المانیتور،‌ گفت: «ما روابط خوبی با مصر نداریم. ترکیه، مسیر مناسبی برای انتقال گاز اسرائیل به اروپاست. آن‌ها در این باره با چهار یا پنج کمپانی ما گفت‌وگو کردند اما باز ایستادند. اسرئیل اکنون در حال فائق آمدن با مشکلات حقوقی با قانونی است که به امضای نتانیاهو رسیده است. من فکر می‌کنم که این روند، رو به جلو می‌رود».

او افزود: «بهبود روابط بین دوکشور برای پیشبرد این پروژه، مهم است. با وجودی که به نظر می‌رسد رهبران روسیه عقل خود را از دست داده‌اند، فکر نمی‌کنم که آن‌ها به سمت لغو معاهده گاز طبیعی بروند. اگر چنین چیزی اتفاق بیافتد، دیدگاه منفی اروپا نسبت به روسیه که در حال حاضر نیز وجود دارد، بدتر خواهد شد».

یاردیم گفت که گزینه سریع‌الاثر، پروژه گاز طبیعی شمال عراق است. او تأکید کرد: «به ما گفته شده که جریان گاز می‌تواند در سال ۲۰۱۶، یا نهایتاً در سال ۲۰۱۷ برقرار شود. در سال ۲۰۲۰ این خط لوله می‌تواند ۲۰ میلیارد متر مکعب گاز را جابه‌جا کند. نیمی از آن نیز می‌تواند به اروپا صادر شود».

آنتالیا یکی از استان‌های ترکیه است که بیشترین میزان صادرات میوه و تره‌بار به روسیه را دارد. این استان بیشترین توریست روسی و خریدار املاک را نیز به خود جلب می‌کند و بیشترین ازدواج میان ترک‌ها و روس‌ها در آن‌جا صورت می‌گیرد.

چتین عثمان بوداک، معاون حزب اپوزیسیون جمهوری‌خواه خلق از آنتالیا، درباره هزینه‌های ساقط‌کردن جت روسی برای ترکیه تحقیق کرده است. او نتیجه بدتر شدن روابط را برای ترکیه، بدین صورت شرح می‌دهد: «مجموع صادرات ما به روسیه، ۶ میلیارد دلار است. ما حدود ۶ میلیارد دلار نیز از ۴.۵ میلیون توریست روسی درآمد داریم. در سال ۲۰۱۴، آن‌ها حدود ۸.۵ میلیارد دلار لباس خریده‌اند تا در روسیه بفروشند. پیمانکاران ما کارهایی به ارزش ۲.۳ میلیارد دلار در روسیه به دست دارند. زمانی که تمام این‌ها را جمع کنید، زیانی بیش از ۲۰ میلیارد دلار به ما وارد آمده است. تولیدات یا روی درختان مانده یا در انبارها انباشته شده است. هتل‌ها قیمت خود را به نصف تقلیل داده‌اند. در صنایع توریسم، کشاورزی و نساجی با بیکاری روبه‌رو خواهیم شد. وضعیت بدی است».

اما معاون نخست وزیر در امور اقتصادی، محمد شیمشک، چندان ناامید نیست. شیمشک می‌گوید در بدترین حالت، ترکیه حداکثر ۹ میلیارد دلار ضرر خواهد کرد.

نگاهی به حجم مبادلات تجاری میان دو کشور نشان می‌دهد که ترکیه ۶ میلیارد دلار در سال گذشته به روسیه صادرات داشته است در حالی که روسیه ۲۵.۳ میلیارد دلار کالا، از جمله ۱۶ میلیارد دلار گاز طبیعی به ترکیه فروخته است.

ترکیه اکنون حرکات روسیه را رصد می‌کند. اگر روابط از راه‌های دیپلماتیک بهبود نیابد، ترکیه می‌تواند تدابیر مشابهی اتخاذ کند. اظهارات اردوغان در این باره که ترکیه پروژه خط لوله گاز را متوقف کرده، می‌تواند نشانگر حرکات بعدی باشد.

درست است که روسیه ۶ میلیارد دلار کالا از ترکیه می‌خرد،‌ اما به همان میزان ۹ میلیارد نیز (غیر از گاز طبیعی) به روسیه کالا می‌فروشد.

اگر ترکیه جست‌وجو برای یافتن منابع جایگزین برای خرید اجناسش از ترکیه را گسترش دهد، اقتصاد روسیه که در حال حاضر نیز با مشکلات جدی دست و پنجه نرم می‌کند، می‌تواند دست‌کم به اندازه ترکیه آسیب ببیند.

اما بحران، یک مسأله دیگر را نیز هویدا می‌کند: وابستگی زیاد ترکیه به روسیه، یک اشتباه استراتژیک بود.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: turkish economy, turkish-russian relations, turkey-russia relations, tourism, russian gas pipeline, pipeline, natural gas, exports

محمد کتینگولو روزنامه‌با سابقه ترک است که در ۳۴ سال گذشته در ترکیه فعالیت کرده. 

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept