نبض ترکیه

قتل وکیل کرد مدافع حقوق بشر، چه معنایی برای ترکیه دارد

p
By
Article Summary
در ترکیه متلاطم امروز، صدای صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز در معرض حمله‌های خشونت‌بار قرار گرفته است.

سور، منطقه‌ای تاریخی با قدمت هفت‌هزار سال است که در شهر دیاربکر واقع در جنوب شرق فلات آناتولی واقع شده. بناهای به جا مانده از رومیان در آن‌جا، بخشی از یادگارهای تمدن‌های گوناگون در کرانه رود دجله را نشان می‌دهند. تو در توی دیوارهای تاریخی، راهروهای پلکانی وجود دارند که خانه‌های یک‌طبقه‌ای را که به رنگ‌های روشن صورتی، آبی و زرد رنگ شده، به هم وصل می‌کنند. در روزهای عادی، خیابان اصلی پر از دست‌فروشانی است که همه چیز، از سبزی‌جات تا وسایل مدرسه و سی‌دی ترانه‌های کردی را می‌فروشند. تا پیش از یک سال قبل، توریست‌های خارجی در حال بازدید از مکان‌های تاریخی پنهان در کوره‌راه‌های کوچک، دیده می‌شدند.

اما نزدیک‌شدن داعش به مرزهای عراق و سوریه و تسخیر موصل توسط آن‌ها در ژوئن ۲۰۱۴، گردش‌گران را هراساند. بدتر از آن، از سر گیری خشونت‌ها میان دولت ترکیه و حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) از ماه جولای بود و منطقه را به خشونت‌هایی برد که از زمان شروع مذاکرات صلح ۲۰۱۳، سابقه نداشتند. چند روز قبل، سور با ترور طاهر الچی، وکیل مشهور مدافع حقوق بشر و رییس کانون وکلای دیاربکر، در بهت فرو رفت.

صبح روز ۲۸ نوامبر، الجی روبه‌روی مسجد ۵۰۰ ساله چهارمناره‌ای که روی دیوار آن اثر گلوله‌های بسیاری مانده است، سخن می‌گفت. مناره‌ها سمبل اتحاد میان شاخه‌های مختلف اسلام هستند و گام برداشتن در کنارشان نیز خوش‌یمن محسوب می‌شود. تبادل آتش هفته گذشته میان پلیس و اعضای جنبش جوانان انقلابی میهن‌پرست که شاخه شهری چریک‌های پ.ک.ک است، دیواره یکی از مناره‌ها را پر از آثار گلوله کرد.

الچی در آن روز می‌گفت: «این مناره تاریخی، به انسانیت هشدار می‌دهد... می‌گوید آن‌ها به پای من شلیک کردند. من جنگ‌ها و بحران‌های زیادی دیدم اما چنین خیانتی ندیده بودم».

سور نیز مانند شهرهای دیگر کردنشین، در طول تابستان صحنه خشونت‌های نابخردانه‌ای بود. بمبی که توسط داعش در شهر مرزی سوروچ کار گذاشته شده بود، ۳۳ عضو فدراسیون جوانان سوسیالیست را در ماه جولای به کام مرگ فرستاد. پ.ک.ک با کشتن دو افسر پلیس که مدعی بود با ترورها مرتبط هستند، انتقام گرفت. روند صلح باز ایستاد. دولت عملیات گسترده ضد ترور را آغاز کرد و بسیاری از نیروهای امنیتی در حملات پ.ک.ک کشته شدند. صدها سیاست‌مدار و کنش‌گر کرد بازداشت شدند. در آن‌چه که یک حرکت سیاسی و تحمیل دوگانه امنیت-درگیری، برای چرخاندن رأی کردها به سمت دولت شمرده می‌شود، شهرهای کردنشین مانند سیلوان، جزره و نسیبین تحت حکومت نظامی قرار گرفتند و از حضور رسانه‌ها در آن‌ها جلوگیری شد. تدابیر سخت‌گیرانه تا امروز هم ادامه دارند.

فاتح پینار، روزنامه‌نگار، شرایط در سور را که چهار روز در ماه اکتبر تحت حکومت نظامی بود، ثبت کرد. در ویدیوی او، ساکنان شهر با ناراحتی، ماجرای قتل هلین سن، یک دختر ۱۲ ساله را که هنگام رفتن به نانوایی در ساعات حکومت نظامی با گلوله پلیس کشته شد، روایت می‌کنند. یک مرد توضیح می‌دهد که چگونه حیوانات خانگی‌اش به دلیل هراس از صدای گلوله‌ها، جانش را از دست داد. یک پسر جوان خلاصه وقایع را با لبخندی بر لب، این‌گونه تشریح می‌کند: «همه جا چهار روز جنگ بود». پس از آن که حکومت نظامی برداشته شد، درگیری‌های پراکنده نیروهای امنیتی با اعضای جنبش جوانان انقلابی ادامه داشت و برخی مکان‌های تاریخی نیز در این درگیری‌ها آسیب دیدند. روز شنبه، الچی درخواست می‌کرد تا «جنگ، اسلحه، درگیری و عملیات... در این مکان مشترک برای انسانیت که خانه تمدن‌های بسیاری است»، خاتمه یابند.

در دهه گذشته، شهردارهای مختلف کرد تلاش کردند تا مکان‌های تاریخی چند فرهنگی سور را که شامل کلیساهای سریانی و کلدانی، کنیسه‌ها و مساجد در قرن‌های گذشته است، بازسازی کنند. برجسته‌ترین این تلاش‌ها، در سال ۲۰۱۱ بازسازی کلیسای سن گیگاروس، یکی از بزرگ‌ترین کلیساهای ارمنی خاورمیانه بود. از آن پس کلیسای سن گیگاروس، ارمنی‌ها را از سراسر جهان برای بازدید از ریشه‌های تاریخی‌شان در شهری که تا قبل از تراژدی ۱۹۱۵ خانه پیشینیان‌شان بود، به آن‌جا کشاند. عبدالله دمیرباش، شهردار سابق که این کار را انجام داد، به اتهام ارتباط با پ.ک.ک در میان صدها بازداشت‌شدهٔ ماه آگست است.

الچی که در موارد متعددی از دمیرباش حمایت کرده بود، خود نیز پاسدار ارزش‌های انسانی محسوب می‌شد. او به طور خستگی ناپذیر روی پرونده‌های شکنجه و ناپدیدشدن افراد توسط حکومت طی عملیات امنیتی دهه ۹۰ میلادی کار کرده بود. برخی از کارهای او نیز در دفاع از اقلیت‌های مذهبی بود. نورجان بایسال، ستون‌نویس وب‌سایت تی۲۴، از قول گوله شمشک، زن کلدانی که شوهرش در سال ۱۹۹۳ ناپدید شد، نقل قولی را منتشر کرده است. این زن گفته که الچی به عنوان وکیلش «فقط برای کردها مهم نبود. او برای همه انسان‌ّها با تمامی هویت‌ها، مذاهب و ریشه‌های قومی در کردستان مهم بود».

الچی اخیرا پیرامون اظهاراتش درباره این که پ.ک.ک گروه تروریستی نیست و یک جنبش سیاسی مسلحانه است، توضیح داده بود. بلافاصله بعد از آن، او به اتهام تبلیغات تروریستی بازداشت و سپس تا زمان محاکمه آزاد شد. کمپین ظالمانه‌ای، او را با توهین و تهدید به مرگ، هدف قرار داد. او در حساب کاربری توییتر خود نوشت: «کسی که از شما بترسد، مانند خودتان فرومایه است».

او گفت که این اظهارات به معنای حمایت از پ.ک.ک نبوده اما فریادی بوده بر سر ملی‌گرایان افراطی که بدانند سازمانی با چنین پایگاه گسترده‌ای در میان کردهای ترکیه، نمی‌تواند با تدابیر امنیتی ریشه‌کن شود. او در یکی از مصاحبه‌هایش با روزنامه آیدین‌لیک در اکتبر، از استراتژی چریکی پ.ک.ک مبنی بر حفر خندق، ساختن سنگر و اجبار کودکان برای بایکوت مدارس، انتقاد کرد. او گفت: جنگ پ.ک.ک «نبرد مردم علیه مردم است و این کار پایه‌های همزیستی را از بین می‌برد».

با وجودی که تحقیقات درباره قتل او آغاز شده، امید اندکی وجود دارد که قاتلان واقعی شناخته شوند. در حالی که روزنامه‌های حامی حکومت مانند صباح، انگشت اتهام را به سمت پ.ک.ک نشانه رفته‌اند، حزب دموکراتیک خلق‌ها به رهبری صلاح‌الدین دمیرتاش مدعی است که گلوله پلیس الچی را کشت. متاسفانه تاریخ سیاسی ترکیه با کشتن چهره‌های مشهور میانه‌رو که برخی منافع دولتی را تهدید می‌کردند، بیگانه نیست. پرونده هرانت دینک، روزنامه‌نگار ارمنی که زندگی‌اش را برای صلح گذاشت و در برابر دفترش در سال ۲۰۰۷ کشته شد، کماکان بعد از قریب به یک دهه حل‌نشده باقی مانده است.

الچی در آخرین پیامش، گفت جوامعی که تاریخ خود را نشناسند، نمی‌توانند آینده امنی را بسازند. تاریخی که او می‌خواست حفاظت کند و آینده‌ای که او می‌خواست بسازد، بر پایه همزیستی مسالمت‌آمیز بودند. در حالی که ترکیه وارد فاز دیگری از خشونت و رویارویی می‌شود، این صداهای صلح و میانه‌روی هستند که برای برخی افراد، خطر جدی به شمار می‌روند. با ساکت کردن آنان، ریسمان نازکی که بخش‌های جامعه را به هم وصل می‌کند، در خطر پارگی جبران ناپذیر قرار خواهد گرفت.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: turkish society, turkey politics, selahattin demirtas, pkk, kurdistan workers party, kurdish issue, killing, diyarbakir

Hande Yalnizoglu is a graduate student in Middle Eastern studies at St. Antony’s College, University of Oxford. Her current research focuses on the Ottoman Empire’s Arab provinces in the 19th century, specifically in Iraq. On Twitter: @handeyalnizoglu

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept