نبض فلسطین

چه کسی انتفاضه را رهبری می‌کند؟

p
By
Article Summary
با گذشت دو هفته از شروع درگیری میان فلسطینی‌ها و اسراییلی‌ها در بیت المقدس، گروه‌های فلسطینی هیچ گامی برای هدایت و رهبری این حرکت مردم برنداشته‌اند.

با گذشت دو هفته از جدیدترین دور درگیری‌ها میان اسراییلی‌ها و فلسطینیان در بیت‌المقدس و کرانه غربی رود اردن، هیچ‌کدام از گروه‌های فلسطینی مسؤولیت رویدادها را بر عهده نگرفته‌اند، تا جایی که به نظر می‌رسد وقایع جاری، نوعی حرکت غیرمتشکل و بدون رهبری هستند. در واقع، بر سر این که آیا اساساً وجود یک رهبر مورد نیاز است یا خیر، توافقی وجود ندارد.

یحیی موسی، یکی از شخصیت‌های اصلی حماس که رییس شورای شریعت این تشکیلات و از رهبران انتفاضه اول در سال ۱۹۸۷ است، به المانیتور گفت: «انتفاضه، نیازمند تشکیل فوری یک رهبری متحد و ملی برای هماهنگ‌کردن و زنده‌نگه‌داشتن جنبش است و رهبری دولت خودگردان فلسطینی باید از کرانه باختری به نوار غزه بازگردد زیرا اگر در کرانه باختری بماند، شکست انتفاضه ناگزیر خواهد بود».

این‌که مدتی طول کشید تا رهبران فلسطینی درباره رویدادهای جاری اظهار نظر کنند، در جای خود شایان توجه است. اسماعیل هنیه، رییس شاخه سیاسی حماس، تا روز ۹ اکتبر هیچ نگفت. در آن تاریخ بود که او خواستار حمایت از «انتفاضه قدس» در برابر تلاش‌ها برای نابودی آن شد.

محمود عباس، رییس دولت فلسطینی نیز روز ۱۴ اکتبر به نوبه خود درباره منازعات اخیر اظهار نظر کرد و خواست تا جامعه جهانی به سرعت برای بازداشتن اسراییلی‌ها از جنایت علیه مردم فلسطین مداخله کند. او گفت که این جنایات صلح و ثبات را به خطر می‌اندازد و می‌تواند باعث جنگ مذهبی در منطقه و جهان شود.

در یک تناقض چشمگیر، نام‌های متفاوتی برای این انتفاضهٔ بی‌رهبر به کار گرفته شده‌اند: انتفاضه قدس، انتفاضه مردمی، موج انقلابی و انتفاضه سوم.

حسام خضر، عضو جنبش فتح در کرانه غربی، یکی از اعضای سابق مجلس تشریعی فلسطین و از رهبران انتفاضه دوم در سال ۲۰۰۰، به المانیتور گفت که فلسطینیان «چندان درگیر انتفاضه جدید نشوند زیرا چنین کاری، یک عمل ملی است و اگر فلسطینیان به آن متوسل شوند و شکست بخورند، امیدشان تبدیل به یأس مفرط خواهد شد. به هر روی، فلسطینی‌ها واقعاً نمی‌توانند عواقب یک انتفاضه جدید را تحمل کنند».

این حقیقت که زمان نسبتا زیادی از رویداد، بدون شکل‌گرفتن یک هسته رهبری گذشته است، سوالاتی را درباره این که چه کسی باید رهبری جنبش‌های جمعی را بر عهده بگیرد، به ذهن متبادر می‌کند. نکته بعدی این است که آیا این موج مردمی هیچ دورنمای سیاسی و اهداف مشخصی دارد یا تنها برخاسته از واکنش‌های احساسی نسبت به تعدی اسراییلی‌ها به مسجدالاقصی است؟

باید توجه داشت که سن میانگین تظاهرکنندگان و افرادی که در حمله و گریز با اسراییلی‌ها دخیل هستند، زیر ۲۰ سال است. آنان بعد از پیمان اسلو که میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و اسراییل در سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۵ منعقد شد، به دنیا آمده‌اند. آن‌ها تازه به سن بلوغ پا گذشته‌اند اما برایشان جز یک آینده غم‌بار، هیچ امیدی متصور نیست.

یک مقام فلسطینی در رام الله، با شرط محرمانه ماندن نامش به المانیتور گفت: «محمود عباس مرتباَ تماس‌هایی را از داخل هیات رهبری فتح دریافت می‌کند تا از جنبش مردمی فلسطین حمایت شود و اجازه داده شود که رهبران جنبش فتح در مراسم خاکسپاری شهدا شرکت کنند. این درخواست‌ها پس از آن ابراز شد که بخشنامه‌ای مبنی بر عدم اجازه شرکت در مراسم خاکسپاری از سوی اعضای عالی‌رتبه دولت فلسطینی صادر شد. درست بر خلاف غزه که حماس برای دفن هفت شهید که روز نهم اکتبر در درگیری‌های مرز غزه و اسراییل جان خود را از دست داده بودند، سنگ تمام گذاشت».

طی روزهای گذشته، گزارش‌های مربوط به این انتفاضه بی‌رهبر، شبکه‌های اجتماعی را به خود اختصاص دادند. برخی از فعالان فلسطینی پیشنهاد کردند تا یک رهبری میدانی غیرمتمرکز با هدف ایجاد توانایی طرح‌ریزی و هدایت جنبش برای مقابله با تنش‌های روزافزون با اسراییل ایجاد شود.

سایرین خواستار آن هستند که انتفاضه خودجوش و بی‌رهبر باقی بماند. بسیاری بر این باورند که موفقیت جنبش خودجوش مردمی اخیر، ثابت‌کننده شکست رهبران و سازمان‌های فلسطینی در ایفای نقش سیاسی‌شان طی سال‌های اخیر است.  

افرادی هم اعتقاد دارند که تشکیل سریع یک رهبری سیاسی می‌تواند به ضرر انتفاضه باشد زیرا رهبران گروه‌های فلسطینی دست‌بسته هستند و عملا نمی‌توانند هیچ کمکی به رشد انتفاضه کنند.

عبدالعلیم دعنا، رهبر جبهه مردمی برای آزادی فلسطین، به المانیتور گفت: «تشکیل یک رهبری واحد فلسطینی اهمیت ویژه‌ای در وقایع اخیر دارد زیرا تمام گروه‌های فلسطینی بر این باورند که این جنبش در سرزمین‌های فلسطینی تبدیل به یک اقدام سراسری و ملی برای رویارویی با اسراییل شده است. برخی گروه‌ها حس می‌کنند که باید رهبری را تشکیل دهند، در صورتی که اغلب شرکت‌کنندگان در انتفاضه به هیچ جنبش و گروه سیاسی تعلق ندارند و تنها به یک حرکت ملی درازمدت همراه با گفت‌وگوی عمیق متعهدند».

تظاهرکنندگان فلسطینی احتمالا نخواهند توانست در غیاب حمایت یک رهبری رسمی که مورد تایید گروه‌های مختلف باشد، رویارویی با اسراییل را ادامه دهند. آن‌گونه که تحلیل‌گران سیاسی فلسطینی می‌گویند، دولت خودگردان فلسطین از یک خیزش عمومی حمایت می‌کند اما نمی‌خواهد به مرحله اقدام‌های نظامی برسد. حماس از ادامه خیزش در کرانه غربی حمایت می‌کند اما نمی‌خواهد این موج به نوار غزه برسد، مبادا جنگ جدیدی با اسراییل درگیرد. 

مرور اجمالی درگیری‌های اخیر در سرزمین‌های فلسطینی مشخص می‌کند که رهبری سیاسی برای هدایت وقایع، دعوت به اعتصاب، صدور بیانیه یا شرکت در مراسم سوگواری قربانیان و حمایت از خانواده‌ها توسط یک سرویس سازمان‌یافته، وجود ندارد.

المانیتور با مرور بیانیه‌های صادر شده از سوی سازمان‌های فلسطینی در روزهای گذشته، دریافت که جای هرگونه اشاره مستندی به تعداد قربانیان یا مکان‌های درگیری در آن‌ها خالی است. تنها یک صفحه فیس‌بوکی با عنوان مقاومة برس وجود دارد که گزارش لحظه به لحظه از تعداد کشته‌شدگان و مجروحان فلسطینی و اسراییلی ارائه می‌دهد.

حسام بدران، سخن‌گوی حماس به المانیتور گفت: «حماس از رهبری انتفاضه توسط اجماع ملی و مشارکت همگانی پشتیبانی می‌کند. به همین دلیل ما در حال کار بر روی تشکیل یک رهبری ملی با شرکت تمامی نیروهای فلسطینی هستیم. نخستین و ساده‌ترین گام، تشکیل رهبران محلی برای هدایت فعالیت‌های میدانی است».

ظاهرا عزم راسخی در خیابان‌های فلسطین وجود دارد که نشان دهد انقلاب در کرانه باختری و بیت المقدس نیاز به هیچ اجازه‌ای از دولت فلسطینی یا گروه‌های دیگر ندارد. همچنین میزان حمایت از یک رهبری متحد، می‌تواند اختلافات بین حماس و فتح در تشریح و درک وقایع و تحلیل آینده را به خوبی نشان دهد. این نظر در مقاله‌ای که به تاریخ هشتم اکتبر در مرکز تحقیقات و مطالعات سیاسی عربی در دوحه قطر به سرپرستی عزمی بشاره انجام شده، بازتاب یافته است. مقاله می‌گوید که اتفاقات اخیر در کرانه غربی و اورشلیم به دلیل از بین رفتن موقعیت حزبی و گروهی در سرزمین‌های فلسطینی روی داده‌ است. همچنین، تاکید شده که این اتفاقات از کنترل دولت فلسطینی خارج است.

فقدان رهبری احتمالا چندان هم اتفاقی نبوده است. کسانی هستند که فکر می‌کنند این جنبش هر لحظه می‌تواند متوقف و ریشه‌کن شود و نیازی به رهبر ندارد.

کسانی هم هستند که باور دارند تلاش‌ها برای توافق بر سر یک رهبر، می‌تواند به چندقطبی‌ شدن فلسطینی‌ها دامن بزند و مواردی در میان است که می‌تواند گروه‌ها را بیش از آن‌که به سوی اتحاد ببرد، متفرق‌تر از پیش کند.

به دو گروه بالا باید دسته سومی را هم اضافه کرد که احتمالاً حماس نماینده آن‌هاست. این دسته، بیم دارند رهبران محلی خود را به میدان بیاورند و پس از فرونشستن اعتراض‌ها، آن‌ها را در معرض بازداشت توسط سرویس‌های امنیتی اسراییلی یا فلسطینی [در کرانه باختری] قرار دهند.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: west bank, third intifada, palestinian authority, oslo accord, mahmoud abbas, israeli-palestinian conflict, hamas, fatah

عدنان ابوعامر رئیس دانشکده هنرو مدیر بخش اطلاعات و مطبوعات و همچنین سخنران در زمینه تاریخ فلسطین٬ امنیت ملی٬ علوم سیاسی و تمدن اسلامی در تحصیلات آزاد دانشگاه الامه است. او دارای درجه دکترا در تاریخ سیاسی در دانشگاه دمشق است و چند جلد کتاب در زمینه مسائل مرتبط به تاریخ معاصر فلسطین و عوامل مناقشات بین فلسطین و اسرائیل منتشر کردهاست.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept