نبض فلسطین

تونل‌های غزه چگونه به وجود آمدند؟

p
By
Article Summary
تقسیم شهر رفح به دو بخش مصری و فلسطینی، عامل پدید آمدن نخستین تونل‌ها شد. آن تونل‌ها با وجود تلاش‌ مقام‌های مصری برای جلوگیری از قاچاق کالا، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

رفح، نوار غزه – اقدام اخیر مصر در تخریب تونل‌های مخفی قاچاق بین این کشور و فلسطین، محدودیت قابل توجهی برای انتقال کالا ایجاد کرد. این امر بالقوه می‌تواند نوع اجناسی را که به طور پنهانی میان دو کشور مبادله می‌شدند؛ و همچنین روش انتقال آن‌ها را تغییر دهد.

تاریخچه ساخت تونل‌هایی که میان دو سوی فلسطینی و مصری شهر رفح ایجاد شده‌اند، به دوران پیش از محاصره غزه بازمی‌گردد. قاچاق برخی کالاها، به دلیل موقعیت خاص سیاسی و اقتصادی نوار غزه و سیاست متغیر مصری‌ها در قبال این منطقه، از راه تونل‌های ابتدایی انجام می‌شد.

از نظر تاریخی، دو سوی مصری و فلسطینی رفح، تا زمانی این که مصر در سال ۱۹۷۹ قرارداد صلحی با اسراییل امضا کند، در واقع یک شهر واحد بودند. در سال ۱۹۸۲، اسراییل از شبه‌جزیره سینا بیرون رفت و هم‌زمان، بخش مصری رفح از لحاظ سیاسی و جغرافیایی از بخش فلسطینی آن جدا شد. سیم‌های خاردار کشیده شدند و یک گذرگاه مرزی برای تردد میان دو بخش شهر، ایجاد شد.

بنابراین، رفح به دو شهر مجزا تقسیم شد، در حالی که از لحاظ ارتباط اجتماعی، فامیلی و ماهیت قبیله‌ای، مردم آن یک جامعه واحد محسوب می‌شدند. این ارتباطات نزدیک، مبادله پنهانی میان مصر و نوار غزه را رقم زد. تونل‌های زیرزمینی اصلی‌ترین راه این مبادله بودند.

ابو مروان، یکی از قاچاق‌بران اولیه که از افشای نام حقیقی خود سر باز زد، از سال ۱۹۹۷ به این کار مشغول است. او به المانیتور گفت: «قاچاق از نزدیکی تپه تاریخی تل زعرب در مرز فلسطین و مصر، جایی که سیم‌های خاردار در سال ۱۹۸۲ زمین‌های یک خانواده را جدا کردند، آغاز شد. در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، کشاورزان فلسطینی از آزبست و لوله‌های سفالی برای آبیاری محصولات‌شان در بخش مصری زمین‌های خود استفاده می‌کردند، زیرا اغلب‌ چاه‌های آب برای کشاورزی در بخش فلسطینی بودند. پس از آن که کشاورزان امید خود را به رفع موانع مرزی از دست دادند، چشمه‌های آب از سوی صاحبان‌شان رها شدند که به خشکیدگی آن‌ها انجامید. چند سال بعد، لوله‌های بزرگ انتقال آب، تبدیل به نخستین کانال‌ها برای انتقال کالاهای کوچک و گران مانند طلا، دارو و اسلحه سبک شدند».

ابو مروان ادامه داد: «در اواخر دهه ۱۹۹۰، فعالیت‌های قاچاق افزایش‌ یافت و برای نخستین بار،‌ تونل‌های کوچکی به قطر حدود نیم متر به جای لوله‌های آب کشاورزی حفر شدند».

یکی از کارگران که در زمینه حفر و نگهداری تونل‌ها فعالیت می‌کند، با شرط محرمانه ماندن نامش به المانیتور گفت: «پس از آن که حماس در سال ۲۰۰۷ نوار غزه را تحت کنترل خود در آورد و محاصره این منطقه جدی شد، جنبش [حماس] فعالیت‌های حفر تونل را تشویق کرد و راه قاچاق کالا را بدون هیچ محدودیتی باز کرد. تونل‌ها تحت عنوان ابزاری برای مقاومت انگاشته شدند»، بزرگ‌تر و کارآمدتر شدند تا کالاهای بزرگ‌تر را بتوان از راه آن‌ها منتقل کرد. درازای تونل‌ها از حدود ۳۰۰ متر به دو کیلومتر رسید. قطر آن‌ها به دو متر افزایش یافت و در عمق ۲۰ تا ۳۰ متر زیر زمین کار گذاشته شدند.

بروز انقلاب مصر در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ و به قدرت رسیدن محمد مرسی از گروه اخوان المسلمین، تاثیر مثبتی بر روابط مصر و حماس داشت زیرا حماس خود را شاخه‌ای از اخوان‌ المسلمین در فلسطین می‌داند. در زمان مرسی، مقام‌های مصری چشم بر قاچاق از طریق تونل‌ها بستند و اجازه دادند تا حجم بالایی از کالاهای مختلف، از مصر به غزه سرازیر شود.

دولت حماس در نوار غزه، از سال ۲۰۰۹ بر کالاهایی که از این طریق وارد می‌شدند، مالیات تعیین کرد. این درآمد مالیاتی یکی از مهم‌ترین منابع مالی حماس بود.

پس از رویدادهای ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳، برکناری مرسی و رسیدن عبدالفتاح السیسی وزیر سابق دفاع به ریاست جمهوری، دشمنی میان ارتش و اخوان المسلمین بر سیاست مصر در قبال غزه نیز اثر گذاشت.

ارتباط میان حماس و مقام‌های فلسطینی دچار مشکل شد و پس از آن که مصر، حماس را متهم کرد که با گروه‌های افراطی مانند انصار بیت‌المقدس و گروه ولایت سینا که در شبه‌جزیره سینا با ارتش درگیر شدند، رابطه دارد، ارتش این کشور کنترل خود بر مرزها را شدت بخشید تا از قاچاق جلوگیری کند.

مقام‌های مصری گذرگاه رفح را کاملا بستند، به طوری که از آغاز سال ۲۰۱۵، این گذرگاه مرزی تنها ۱۷ روز به تناوب باز بود. در پی جنگ سال ۲۰۱۴ در غزه، ارتش مصر عملیاتی را با هدف ویران‌کردن تونل‌ها آغاز کرد. در اولین فاز از عملیات، ارتش یک منطقه حائل به طول بیش از ۱۴ کیلومتر و عرض بیش از ۵۰۰ متر در سمت مصری مرز با غزه احداث کرد.

در فاز دوم، خودروهای ارتش مصر لوله‌های آب غول‌پیکری را به منطقه آوردند تا تونل‌ها را با آب دریا پر کنند. بیسان یحیی، یکی از شهروندان رفح که خانه‌اش مشرف بر مرز مصر و فلسطین است، به المانیتور گفت: «در بخش مصری، پمپاژ حجم عظیمی از آب دریا به درون لوله‌ها آغاز شده است».

به نظر می‌رسد که قاچاق‌بران در رفح به تجربیات اولیه تونل‌سازی خود بازگشته‌اند و اقدام به کارگذاری لوله‌های بتنی و فلزی در داخل تونل‌ها کرده‌اند تا از آن‌ها استفاده شود. المانیتور در بازدید از نواحی مرزی فلسطین و مصر، با یکی از کارگران که در حال بازسازی تونل‌ها بود ملاقات کرد. او به شرط محرمانه‌ماندن نامش گفت: «ما [ابتدا] تونل‌ها را با بالشتک‌های چوبی مقاوم‌سازی می‌کردیم تا خاک فرو نریزد. بعد از آن‌که ارتش مصر شروع به پمپاژ آب دریا کرد، ما نیز فلز و بتون به قطر نیم متر کار می‌گذاریم تا مانع از ریزش تونل‌ شویم. چوب دیگر کارآیی ندارد».

او افزود: «سخت است که میزان کارآیی این لوله‌های بتونی و فلزی را در درازمدت تخمین بزنیم. عملیات ارتش مصر به طور قابل توجهی بر میزان قاچاق کالا به نوار غزه اثر گذاشت و اکثر کالاهای مصری از بازارهای غزه ناپدید شدند. امروز، قاچاق محدود به برخی اجناس سبک و قیمتی مانند سیگار و تنباکوی قلیان شده است». 

Found in: rafah, mohammed morsi, january 25 revolution, hamas, gaza tunnel smuggling, gaza strip, egypt-gaza smuggling, abdel fattah al-sisi

Fadi N. Shafei is a Palestinian writer and reporter who resides in Rafah and writes for several Arab and international newspapers and news websites. He majored in history and political science and is interested in cultural, social, political and media issues.

x

Cookies help us deliver our services. By using them you accept our use of cookies. Learn more... X