مسوولیت‌پذیری، خواست معترضین در عراق و لبنان

p
By
Article Summary
تظاهرات در عراق و لبنان ممکن است نشانه‌های آغاز دور جدید «بهار عرب» باشند. آیا بازداشت مغر متفکر انفجار برج‌های خُبُر از سوی سعودی‌ها، بر سیاست ایالات متحده در قبال ایران اثر خواهد گذاشت؟

علی معموری این هفته نوشت: «قتل منتظر الحلفی در روز ۱۶ جولای به دست پلیس در منطقه المدینه، واقع در شمال بصره، که در جریان تظاهرات برای بهبود خدمات دولتی صورت گرفت، رنگ و بویی چون مرگ محمد بوعزیزی تونسی در چهارم ژانویه ۲۰۱۱ داشت». قتل الحلفی به تظاهرات علیه فساد دولتی در نواحی مرکزی و جنوبی عراق که تا امروز به انحاء مختلف ادامه داشته، جان تازه‌ای داد.

معموری با اشاره به این که شخصیت‌های مذهبی در نجف، از جمله آیت الله عظمی علی سیستانی از تظاهرکنندگان حمایت کرده‌اند، می‌نویسد: «جالب توجه است که مقام‌های ایرانی و گروه‌های عراقی که وابسته به ایران شمرده می‌شود، به شدت با تظاهرات مخالف بودند و اتهام‌های مختلفی علیه شرکت کنندگان مطرح می‌کردند و تلاش داشتند تا آنان را از ادامه اعتراض بازدارند. شایان ذکر است که احزاب اسلامی هوادار ایران، دولتی را اداره می‌کنند که از سوی تظاهرکنندگان هدف انتقاد قرار گرفته و کارآیی ضعیفش زیر سوال رفته است».

معموری می‌افزاید: «تظاهرات جاری در عراق، مذهبی‌ها و غیرمذهبی‌ها از جمله سکولارها، کمونیست‌ها و سایر مجموعه‌ها را گرد هم آورده است. همه آن ها به دنبال اصلاح سیستم و ریشه‌کن کردن فساد در دولت عراق هستند. به نظر می‌رسد که از شعارهای مذهبی و چهره‌هایی چون سیستانی بهره‌برداری می‌شد تا میان تظاهرکنندگان شکاف ایجاد شود... شرایط نشان می‌دهد که ایرانی‌ها یا جنبش‌ّهای هوادار ایران به معترضین برچسب ضد مذهب بودن، زیر پا گذاشتن اصول دینی و یا وابسته بودن به داعش می‌زدند تا از احزاب اسلامی خاصی که در میان متحدین ایران قرار دارند، حمایت کنند. با وجود حمله مقامات به معترضین و حمایت سیستانی از این تظاهرکنندگان، انتظار می‌رود که جدال بین این دو گروه درباره مسایل عراق به زودی خود را نشان دهد. در حالی که ایران می‌خواهد عراق عنصر کلیدی‌اش علیه اردوگاه عربستان سعودی در گروه‌بندی‌های منطقه‌ای باشد، سیستانی قصد دارد عراق را تا جای ممکن از منازعات منطقه‌ای دور نگه دارد که این کشور بتواند تصمیم‌های مستقلی را در چارچوب یک کشور باثبات و کارآمد، اتخاذ کند».

مصطفی الکاظمی در این باره می‌نویسد که علیرغم تصویب بسته اصلاحی حیدر العبادی از سوی پارلمان عراق، «مشکل انجام این کار نه تنها فقدان متخصصان علمی و حرفه‌ای برای رویارویی با شرایط –به‌خصوص با وجود فرار گسترده مغزها در همه رشته‌ها طی دهه گذشته- است، بلکه به اراده سیاست‌مداران عراقی برای قبول فلسفه اصلاحات به نفع جامعه و اتحاد نیز بازمی‌گردد».

کاظمی اضافه می‌کند که اجرای اصلاحات عبادی نیازمند «کارگروه‌های جدی و بی‌طرف» در میان نمایندگان مجلس و «ایجاد راه‌های سریع برای اجرای عملی تغییرات» است.

او می‌نویسد: «عبادی می‌تواند اجرای اصلاحات خود را با کسب حمایت مقام‌های مذهبی که تاکنون نیز از اصلاحات او پشتیبانی کرده‌اند، در کنار به دست آوردن تایید بلوک‌های سیاسی مختلف، تسهیل کند. گفتنی است که برخی ملاحظات درباره این رفرم‌ها از سوی معاونین رییس جمهوری، ایاد علاوی و اسامه النجیفی ابراز شده که اصلاحات مذکور را مغایر با قانون اساسی دانسته‌اند. دولت چالش‌هایی جدی پیشاروی اجرای تدابیر اصلاحی خود دارد. این چالش‌های بزرگ در سطح کشور عبارتند از متلاشی‌شدن تاسیسات و موسسه‌های کشور، نقص و ناهماهنگی قوانین و بخشنامه‌های مدیریتی به اضافه فساد عمیق، حتی در سیستم مقرراتی مملکت».

محمد صالح می‌نویسد که تایید یک گزارش از سوی پارلمان عراق در روز ۱۷ آگست ۲۰۱۵ که نوری المالکی نخست وزیر سابق را به همراه ۳۰ تن از مقام‌های ارشد عراقی در سقوط موصل مسوول می‌داند، می‌تواند «تست لیتموس»ی [آزمایش نشانگر میزان اسیدی یا قلیایی‌بودن یک محیط] باشد برای سنجش تدابیر اصلاحی العبادی.

صالح اضافه می‌کند: «در کشوری که به دلیل درگیری، فساد و رقابت‌های فردی در عالی‌ترین سطوح، زمین‌گیر شده است، اگر عزم عبادی در مسیر عرضه رویکرد جدید کشورداری‌اش راسخ باشد، گزارش موصل می‌تواند امتیازی در جهت اجرای اصلاحات دلخواه او قلمداد شود».

گزارش این هفته محمدعلی شعبانی درباره نقش پیچیده‌ای است که ایران در سیاست عراق بازی می‌کند. حسن روحانی، رییس جمهوری و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه، اولویت بالایی برای عراق قائل شده‌اند. ظریف بارها به عراق سفر کرده، دیدارهایی با آیت الله علی سیستانی، مرجع ایرانی‌تبار پرنفوذ در عراق داشته و نشست‌هایی نیز با قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و پرنفوذترین بازیگر عراق برگزار کرده است.

طبق نظر شعبانی، «با وجود حوزه عمل گسترده سلیمانی، میزان نفوذ سیاسی وی در بوته نقد قرار گرفته است. در واقع، امروز آیت الله العظمی سیستانی پرنفوذترین ایرانی در عراق شمرده می‌شود. سیر مقبولیت او در طول سالیان طولانی، پس از حملات موفق داعش به شمال عراق در تابستان گذشته، حالت صعودی به خود گرفت. مجموع عواملی چون سقوط موصل، تنش‌های فزاینده با دولت منطقه‌ای کردستان و مخالفت‌های رهبران سنی، روی‌هم نتوانستند دولت نوری المالکی را ساقط کنند اما نارضایتی آیت الله به‌تنهایی عامل این سقوط شد. در این میان نه پشتیبانی شخص سلیمانی و نه آرای چشمگیر جناح سیاسی وابسته به او، هیچ‌یک نتوانستند مالکی را در برابر این ضربه که از نجف فرود آمد، محافظت کنند».

به عقیده شعبانی: «اکنون به نظر می‌رسد که تهران از دخالت مستقیم و آشکار در به چالش کشیدن رهبری شیعه در بغداد احتراز می‌کنند. ایران احتمالاً موضع خود را به همین صورت حفظ خواهد کرد مگر آن که شرایط، پیچیده و از کنترل خارج شود و در آن صورت، ممکن است انتخابی جز مداخله برای ایجاد اجماع نداشته باشد. در واقع، دستور کار در سال‌های اخیر همواره همین بوده است. از سوی دیگر این امر سبب خواهد شد که رهبری شیعه در بغداد بیشتر به سراغ آیت الله العظمی سیستانی بروند که او نیز از ورود به دسته‌بندی‌های سیاسی پرهیز می‌کند. قربانیان این بازی تاخیری که می‌تواند هر لحظه به نقطه‌ انفجار برسد، مردم عراق هستند که نه تنها زیر سایه تهدید داعش زندگی می‌کنند، بلکه فساد و فرقه‌گری سیاستمداران‌شان نیز زندگی آنان را به باتلاق فرو کشانده است».

نبض جدید لبنان؟

اکونومیست در هفته جاری تظاهرات بیروت را پوشش داد. این تظاهرات که ماه گذشته بر سر جمع‌شدن زباله‌ها در سطح شهر صورت گرفت، در واقع «دستاویز»ی بود برای ناآرامی‌های گسترده‌ای که ریشه در «بنیان فرقه‌ای قانون اساسی دارد و کشور بر پایه آن اداره می‌شود».

همانند عراق، تقاضا برای اصلاحات و پاسخ‌گویی، نماینده یک نوع گرایش غیر فرقه‌ای متفاوت در منطقه‌ای است که درگیر خون‌ریزی‌ها، جنگ‌های نیابتی و منازعات مذهبی است.

المانیتور در سال ۲۰۱۴ گزارش داد که «شهروندان لبنانی ممکن است حول روش دیگر و یا حتی جنبشی گرد آیند که بر پایه نارضایتی‌های اقتصادی و اجتماعی ممتد ایجاد گشته؛ و به نهضتی مردمی برای ایجاد قراردادهای اجتماعی بر پایه ملیت و نه اولویت‌های فرقه‌ای تبدیل شود».

سامی جُمیل، یکی از اعضای پارلمان لبنان و رهبر ارشد حزب کتائب این کشور طی مصاحبه‌ای با المانیتور در سال ۲۰۱۳ در این باره گفت: «ما نیاز داریم که درباره فساد در کشورمان حرف بزنیم. در این مورد که چگونه کشور اداره می‌شود. درباره تمام موضوعات آن، فسادها و کل سیستم... مرکز زدایی کلید متوقف کردن این مافیاست که ثروت را در کشور، تحت انحصار خود در آورده و مردم را گروگان گرفته است. این، راه ماست؛ زیرا امروز شما تعداد اندکی را می‌بینید که بر کشور حکم می‌رانند و قدرت آن را دارند که پول ملت را هزینه کنند. بنابراین خیلی آسان است. شما به من رای می‌دهید، من آن‌چه می‌خواهید به شما می‌دهم. اگر شما به من رای ندهید، من چیزی را که می‌خواهید به شما نمی‌دهم. کشور این‌گونه اداره می‌شود».

آیا بازداشت تروریست خُبَر به دست سعودی‌ها اتفاقی است؟

بروس ریدل این هفته در باره زمان بازداشت احمد ابراهیم المغسل، مغز متفکر حملات تروریستی خبر در سال ۱۹۹۶ که جان ۱۹ نظامی آمریکایی را گرفت، مطلبی نوشت.

سرمقاله وال استریت ژورنال در ۲۸ آگست خطاب به کنگره تاکید کرد: «به خاطر داشته باشید. از بمب‌گذاری سال ۱۹۸۳ در مقر تفنگ‌داران دریایی در لبنان تا برج‌های خُبَر، تا بمب‌های کنار جاده‌ای که جان بسیاری از نیروهای ما را در عراق و افغانستان گرفت، ایران و نایبانش هرگز در ریختن خون آمریکایی‌ها تعارف نکردند».

ریدل که خود در مقام جانشین معاونت وزارت دفاع [در امور خاور نزدیک و آسیای جنوبی]، چند ساعت بعد از انفجار برج‌های خُبَر در صحنه حاضر شده بود، نظر خود را درباره چرایی بازداشت مغسل، آن هم ۲۰ سال بعد از انفجار و در میانهٔ بحث‌های کنگره درباره برجام و تقارن زمانی آن ابراز کرد.

ریدل نوشت: «مغسل مقام ارشد حزب الله عربستان بود که با ایرانی‌ها همکاری داشت. او دقیقاً می‌دانست که چه کسی از تهران در این برنامه دخیل است. اگر او همکاری کند (که یک اگر بزرگ و بعید است)، آنگاه سلسله مراتب صدور فرمان، هویدا می‌شود. در حالت محتمل‌تر، این امکان وجود دارد که برخی از نکات انتخاب‌شده از بازجویی‌های وی به رسانه‌ها درز کند و در این صورت، سوالات شرم‌آور و خطرناکی درباره نقش [رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی] خامنه‌ای مطرح شود. همین که مغسل بعد از ۲۰ سال بازداشت می‌شود، سوالاتی را به اذهان متبادر می‌کند. این زمان‌بندی بسیاری را به شک وا می‌دارد. آیا قصد از نشر چنین خبری، یادآوری تاریخچه طولانی دخالت ایران در برنامه‌های تروریستی به آمریکایی‌ها، آن‌هم در زمان اوج‌گیری بحث‌های کنگره درباره توافق با ایران است؟ سعودی‌های بسیار نگرانند که توافق هسته‌ای، به انزوای ایران پایان بخشد و ظرفیت این کشور را در شرارت‌های منطقه‌ای بالاتر ببرد. ریاض تا کنون درباره این نگرانی‌اش ساکت بوده اما عمیقاً در یک جنگ نیابتی با ایران در یمن درگیر است. حتی اگر ‌هم‌زمانی دستگیری مغسل با بحث‌های کنگره اتفاقی باشد، تصمیم افشای این خبر احتمالاً با نیت اثرگذاری بر این گفت‌وگوها صورت گرفته است».

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: ayatollah ali khamenei, saudi arabia, protests, nouri al-maliki, khobar towers, haider al-abadi, beirut, ali al-sistani, ali khamenei
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept