رودررویی مراجع و فیلمسازان ایرانی بر سر فیلمی با تم مذهبی

توقیف فیلمی پر هزینه با تم مذهبی بار دیگر حساسیت های روحانیون محافظه کار و نیروهای تندرو در خصوص افزایش آزادی بیان در حوزه های فرهنگی را علنی می کند.

al-monitor .

موضوعات

shiites, shiite politics, iran, film, cultural conflict, cinema, censorship, ashoura

شهریور ۹, ۱۳۹۴

توقیف فیلمی با تم مذهبی پر هزینه در ایران، بار دیگر حساسیت های روحانیون محافظه کار و نیروهای تندرو در خصوص افزایش آزادی بیان در حوزه های فرهنگی  را علنی کرده است.

24 تیرماه سازمان سینمایی ایران که زیر نظر وزارت ارشاد و فرهنگ دولت حسن روحانی فعالیت می کند، اعلام کرد اکران فیلم سینمایی رستاخیز ساخته کارگردان مشهور ایران احمدرضا درویش که به بخشی از زندگی امام سوم شیعیان می پردازد را به دلیل اعتراض مراجع تقلید متوقف کرده است.

امام حسین ، امام سوم شیعیان ، از اصلی ترین چهره های مذهبی شیعیان محسوب می شود و قیام مشهور او 72 تن از یاران و اعضای خانواده اش برای بازپس گیری خلافت  -موسوم عاشورا از اصلی ترین نمادهای مبارزاتی ، نیروهای انقلابی ایران پیش و پس از وقوع انقلاب 1979 است، هر سال مراسم مذهبی بزرگی در 10 روز نخست ماه محرم برای گرامیداشت شهیدان تراژدی عاشورا برگزار می شود. امام حسین فرزند امام علی (امام اول شیعیان) و همچنین نوه دختری پیامبر اسلام است.

اهمیت مذهبی بالای عاشورا ، حساسیت ها و خط قرمزها برای پرداختن به این واقعه تاریخی در ایران را بسیار گسترده کرده است. در مورد فیلم رستاخیز ، مهمترین ایراد مراجع تقلید به نمایش چهره حضرت ابوالفضل – برادر ناتنی و بزرگتر امام حسین – است که یکی از اصلی ترین شهدای عاشورا محسوب می شود. دست کم چهارتن از مهمترین مراجع تقلید در شهر مذهبی قم با انتشار بیانیه هایی، به نمایش صورت حضرت ابوالفضل اعتراض کردند و برخی از آن ها نیز مستقیما خواستار توقف نمایش فیلم شدند. آیت الله مکارم شیرازی، علوی گرگانی، سبحانی و وحید خراسانی از جمله  معترضان به نمایش چهره یک چهره بزرگ شیعه بر روی پرده نقره ای بودند. علوی گرگانی در بیانیه خود نوشته بود :" اکران این فیلم به صلاح نیست و چه بسا توابع خوبی نداشته باشد و لذا اکران این فیلم نشود."

افتتاحیه رستاخیز 22 تیرماه در باغ موزه دفاع مقدس تهران برگزار شد و قرار بود از روز 24 تیرماه اکران ملی فیلم آغاز شود، با این حال در روز افتتاح فیلم صدها نفر از معترضان نزدیک به نیروهای بسیجی با تجمع در مقابل وزارت ارشاد و همچنین سینما شکوفه در میدان شهدای تهران، مخالفت خود با نمایش رستاخیز را اعلام کردند. پس از آن بود که وزارت ارشاد اعلام کرد تا انجام اصلاحات مورد نظر مخالفان، نمایش فیلم را به حالت تعلیق درخواهد آورد.

یکی از مسئولان سینما شکوفه به المانیتور می گوید :"تعداشان خیلی زیاد بود، عصبانی بودند و شعار می دادند، حتی می خواستند به داخل سینما حمله کنند که پلیس بهشان اجازه نداد. واقعا ترسناک بودند."

رستاخیز با هزینه 12 میلیارد تومانی ساخته شد و جز پرهزینه ترین فیلم های تاریخ سینمای ایران محسوب می شود، این فیلم در جشنواره فجر – مهمترین جشنواره سنیمایی ایران - در سال 92 ، 8 سيمرغ بلورين از جمله سيمرغ بلورين بهترين فيلم را به خود اختصاص داد.

پیش از درویش، داوود میرباقری دیگر کارگردان سرشناس سینما نیز در سریال پربیینده و مذهبی مختارنامه از مراجع خواسته بود تا به وی اجازه دهند چهره حضرت ابوالفضل را در فیلم نشان دهند اما با مخالفت قاطعانه آن ها روبرو شد ، بر اساس سنت بصری در سینما و تلویزیون تا پیش از رستاخیز مشابه بوده است، کارگردانان چهره امامان شیعه را نورانی نشان می دهند. میرباقری در سریال امام علی که در سال 1375 از صدا و سیما پخش شد صورت امام اول شیعیان را نورانی به تصور کشیده بود، همین روند در دو سریال دیگر تنهاترین سردار و روایت عشق که به زندگی امام دوم و امام هشتم می پرداخت نیز تکرار شد. بر اساس فقه شیعه 5 پیامبر ابراهیمی و همچنین 12 امام شیعه و همچنین حضرت فاطمه مادر امام حسین، چهره های معصوم محسوب می شوند و احتمالا به همین دلیل نشان دادن چهره آنان حساسیت زا قلمداد می شود.

گرچه روشنفکران و روحانیون مذهبی می گویند چنین منعی در اسلام وجود ندارد.  برای نمونه محسن کدیور در مصاحبه ای با المانیتور با انتقاد از توقیف رستاخیز می گوید :" ادله‌ی اقامه‌شده از سوی مانعین فاقد هرگونه اعتبار شرعی و فقهی است. نمایش شخصیت‌های صدر اسلام خصوصا امام‌زادگان، صحابه و تابعین پیامبر هیچ منع شرعی ندارد. حتی بالاتر از آن  منع نمایش سیمای  پیامبران الهی و ائمه نیز مستند معتبری ندارند. در مورد نمایش پیامبر اجماع مسلمین چنین امری را برنمی‌تابد، در مورد نمایش ائمه نیز شیعیان مدعی اجماعند. هر دو اجماع جای اما و اگر دارد"

کدیور اشاره می کند حتی اگر فرضا منع نمایش چهره پیامبران و 12 امام شیعه را بپذیریم، اما حضرت ابوالفضل و دیگر امام زاده ها قیاس بی دلیل است :"نمایش رشادت‌های این قهرمانان مذهبی محبوب به ترویج مذهب و تقویت ایمان معتقدان منجر می‌شود ."

هر ساله در ماه محرم در شهرها و روستاهای ایران هزاران تئاترهای خیابانی – تعزیه – در ارتباط با عاشورا برگزار می شود که در آن چهره  امام حسین و دیگر شهدای کربلا نشان داده می شود. "مراجع در مورد تعزیه که نمایش ائمه و امامزادگان است ایرادی نگرفته‌اند و قرنهاست تعزیه بیشترین تاثیر را در قلوب مردم عادی داشته، چه فرقی است بین تعزیه و فیلم سینمائی یا تلویریونی!؟"

به جز این ، رویکرد دوگانه مراجع و نیروهای بسیجی در اعتراض به نشان دادن چهره های مذهبی در تلویزیون یا صدا و سمیا  گمانه زنی ها در خصوص سیاسی بودن این اعتراضات و فقدان استدلال های فقهی واقعی افزایش داده است.

برای نمونه نادر طالب زاده، فیلمساز نزدیک به بخش های اصولگرای حاکمیت در سال 1387 سریال "مسیح روح خدا " را از صدا و سیما پخش کرد که در آن چهره حضرت مسیح با بازی احمد سلیمانی نیا پخش شد و هیچ اعتراضی از سوی مراجع و دیگر نیروهای اصولگرا مطرح نشد. خلاصه این سریال به صورت یک فیلم بلند در سینماها نیز اکران شد.

به نظر می آید پیشینه احمدرضا درویش نیز در افزایش فشارها برای توقیف فیلم وی نقش داشته است، درویش کارگردان فیلم انتخاباتی میرحسین موسوی در انتخابات ریاسل جمهوری سال 88 و از فیلمسازانی است که همواره از روند اصلاحات در ایران حمایت کرده است.

حسین نقاشی، فعال سیاسی اصلاح طلب و روزنامه نگار در گفتگو با المانیتور به سیاسی بودن اعتراضات علیه رستاخیز اشاره می کند و می گوید :" این اعتراضات رنگ و بوی سیاسی تندتری دارد و سیاست و کسب قدرت و یا به زیر کشیدن رقیب به این طریق محرک اصلی است نه دغدغه های مذهبی چرا که اگر این بود باید بسیاری رفتارها در دوبت محافظه کاران نیز با این دست برخوردها روبرو می شد."

نقاشی می گوید در دوران احمدی نژاد نیز فیلم های حساسیت برانگیز یا کنسرت های موسیقی برگزار می شد اما " از این دست خرابکاری ها و اختشاش ها در بر هم زدن کنسرت ها یا ممانعت از نمایش فیلم های سینمایی نمی دیدیدم."

1 مرداد، صادق زیبا کلام، استاد دانشگاه تهران و ستون نویس برجسته اصلاح طلب با انتشار نامه ای سرگشاده در انتقاد از توقیف رستاخیز با مخاطب قرار دادن نیروهای تندرو پرسید :" اگر این فیلم را بجای احمدرضا درویش، یکی از سینما گران «خودی دولتی ارزشی» با همان مضمون، با همان دکوپاژ، با همان تصویر از «ابوالفضل ساخته بود، آیا همچنان «رگ عرق دینی» شما می‌گرفت؟ پاسخش را به من ندهید. توی تخم چشم‌های احمدرضا درویش نگاه کنید و به او پاسخ بدهید."

سخنگوی وزارت ارشاد 5 مرداد به خبرنگاران گفت قرار است با  هماهنگی کارگردان تصاویر مورد اعتراض با افکت نور تغییر کنند و فیلم آماده اکران شود،  درویش بعد از توقیف فیلم اعلام کرده بود هیچ تغییر دیگری در فیلم لحاظ نخواهد کرد.هنوز هیچ زمانی برای اکران رستاخیز اعلام نشده است.

عقب نشینی دولت در مقابل نیروهای تندرو البته مورد انتقاد درویش نیز قرار گرفته است، او در کنفرانس مطبوعاتی پس از اعلام توقف اکران رستاخیز گفت :"اعتراضات توانسته تا حدی تأثیر خود را بر مدیران دولتی بگذارد و ارشاد که تا دیروز پشتیبان اکران فیلم بود، امروز به یکباره چنین تصمیمی می‌گیرد که قطعاً عواقب فرهنگی خواهد داشت."

به نظر می آید اعمال فشار شدید از سوی نیروهای تندرو به وزارت ارشاد برای توقیف رستاخیز در ادامه تلاش ها برای تضعیف بخش های فرهنگی دولت میانه رو حسن روحانی است که قصد باز کردن فضای آزادی فرهنگی و اجتماعی را دارد. یک تحلیل گر سیاسی در تهران به المانیتور می گوید :" خیلی ها معتقدند بعد از امضای توافق هسته ای، روحانی قصد ایجاد اصلاحات جدی در حوزه آزادی بیان دارد، به نظر من این اعتراضات پیامی جدی از سوی تندرو ها به روحانی بود که چنین اصلاحاتی تحمل نخواهد شد."

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:
  • Al-Monitor Archives
  • The Week in Review
  • Exclusive Events
  • Invitation-only Briefings

Recommended Articles

آیا لایحه جدید کنگره حمله به ایران را تسهیل می‌کند؟
Bryant Harris | Terrorism | اردیبهشت ۲۷, ۱۳۹۷
بازداشت شیرازی و احتمال کاهش نفوذ ایران در عراق
علی معموري | | اسفند ۲۷, ۱۳۹۶
خشم عراقی‌ها از دخالت ایرانی‌ها در انتخابات کشورشان
علی معموري | | اسفند ۷, ۱۳۹۶
کاهش حمایت مردم عراق از گروه‌های شیعه هوادار ایران
علی معموري | Armed Militias and Extremist Groups | شهریور ۱۳, ۱۳۹۶
عزم ترکیه برای ایفای نقش در بازسازی موصل
فهیم تاشتکین | | تیر ۲۸, ۱۳۹۶

Recent Podcasts

Featured Video

More from  نبض ایران

al-monitor
احزاب کرد به دنبال حمایت آمریکا برای عملیات در ایران
Fazel Hawramy | Kurds | خرداد ۳۰, ۱۳۹۷
al-monitor
ایران و اروپا چگونه می‌توانند توافق هسته‌ای را نجات دهند؟
بیژن خواجه پور | Iran Deal | اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام
سید امیر حسین موسویان | دونالد ترامپ | فروردین ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
آنچه که ترامپ باید درمورد مردم ایران بداند
سید امیر حسین موسویان | Iran protests | بهمن ۳۰, ۱۳۹۶