نبض فلسطین

بناهای تاریخی غزه تبدیل به متروکه شده‌اند

p
By
Article Summary
بی‌توجهی دولت نسبت به مکان‌های تاریخی در نوار غزه، همراه با عدم آگاهی کافی شهروندان، باعث نادیده‌گرفتن مجموعه کم‌نظیری از آثار باستانی شده که در نوع خود می‌تواند فلسطین را مورد توجه جهان قرار دهد.

شهر غزه، نوار غزه – اهالی غزه چشمان خود را بر مکان‌های باستانی مملو از اشیای باستانی و عتیقه‌، بر سنگ‌های مرمر بزرگ و ستون‌های سنگی مربوط به دوران‌های کنعانی، فرعونی، بیزانسی، رومی و اسلامی، فرو بسته‌اند. کارشناسان و محققان اکنون نسبت به بی‌تفاوتی شهروندان که ناشی از عدم آگاهی‌رسانی اجتماعی در مورد ارزش‌های تاریخی و مادی این آثار باستانی است، هشدار داده‌اند.

نوار غزه مکانی است که تعداد بسیاری از مکان‌های باستانی کشف‌شده و کشف‌نشده در آن قرار دارد. حیام البیطار، مسوول تحقیقات و مطالعات وزارت گردشگری و آثار باستانی غزه، به المانیتور گفت: «غزه مکانی باستانی و مملو از شهرها، دیوارها، قلعه‌ها و اشیای عتیقه است و عملیات اکتشافی تا کنون بیش از یک درصد از آن‌چه زیر خاک این منطقه است، بیرون نیاورده‌اند».

نواحی شمال شرقی خان یونس، واقع در جنوب نوار غزه، منطقه‌ای به نام الزانا دارد که مملو از مکان‌های باستانی است. اکرم قعود که در آن ناحیه زمین دارد، صدها سفال شکسته قدیمی در حوالی ملک خود دید اما هرگز علاقه چندانی به آن‌ها نشان نداد. او به المانیتور گفت: «این ناحیه هزاران سال قبل، یک شهر بود. اگر من زمینم را در عمق‌های مختلف حفر کنم، چندین قطعه از اشیای قدیمی را خواهم یافت. اما در پایان روز، با آن‌چه یافته‌ام، چه کنم؟».

البیطار درباره اهمیت ناحیه الزانا به المانیتور گفت: «نواحی شمالی خان یونس به عنوان معبر هجرت شناخته می‌شود زیرا دروازه غزه از جنوب است. آن‌جا خانه کنعانی‌ها، پارس‌ها، رومی‌ها، مسلمانان و روستاهای بیزانسی بوده است. اگر ساکنان،‌ چند متر زیر پای خود را حفر کنند، اشیای فلزی و سفالی را خواهند یافت. این اشیاء به سطح زمین نزدیک هستند زیرا خاک، آب را از دره جذب می‌کند و حالت آبرفتی دارد. مردم اینجا علاقه‌ای به چنان اشیایی ندارند چرا که نمی‌دانند با آن‌ها چه کنند. نه موزه‌ای هست که آن‌ها را تحویل بگیرد و نه به دلیل بسته‌بودن مرزها، خریداری وجود دارد.

المانیتور در بازدید از این منطقه، شاهد تعداد بسیاری از ستون‌های آنتیک بود که ساکنان از آن‌ها برای تزیین ورودی خانه‌شان یا جایی برای گل‌کاری استفاده می‌کنند بدون این‌که ارزش اصلی آن‌ها را بدانند. با این حال، بیشتر آثاری از این دست، هنوز زیر خاک مدفون هستند.

سعد الدین عسقول، یکی از روزنامه‌نگاران فلسطینی که به صورت آماتور عتیقه‌‌ها را بررسی می‌کند، می‌گوید: «این دیوانگی است. گنج‌های زیر خاک دست‌نخورده مانده‌اند و گنج‌های روی خاک برای تزیین سردر خانه‌ها استفاده می‌شوند. من می‌دانم که بعضی افراد ثروت هنگفتی از جمع کردن این اشیای تاریخی و فروش آن‌ها به موزه‌های بین‌المللی اندوخته‌اند».

المانیتور از صومعه سن هیلاریون، حواری آنتونی کبیر پدر راهب‌ها، بازدید کرد. این صومعه در تل اُم الامر در نواحی مرکزی نوار غزه واقع شده است. این بنا که در سال ۳۲۹ بعد از میلاد ساخته شده، یکی از قدیمی‌ترین‌ها از نوع خود در خاورمیانه است و شامل بقایای یک کلیسا، گورستان‌ها، ستون‌ها، موزاییک‌ها و سنگ‌های مرمر دوران بیزانسی، رومی، اسلامی و عصر آهن است. داخل صومعه، بقایای تابوت هیلاریون، بدون جسدش، موجود است. عملیات حفاری پس از ترک غزه از سوی متخصصان و کارشناسان فرانسوی در سال ۲۰۱۴، نیمه‌کاره رها شد.

البیطار می‌گوید: «در سال ۱۹۹۵، تشکیلات خودگردان فلسطینی با حمایت یونسکو توافق‌نامه‌ای را با یک مجموعه فرانسوی به نام انستیتیو باستان‌شناسی شرقی در قاهره امضا کرد. متخصصان فرانسوی موزاییک‌های کف صومعه، سرویس‌ها و اتاق‌ها را برای حفاری در آوردند. فرانسوی‌ها پس از آن‌که حماس در سال ۲۰۰۷ کنترل غزه را به دست گرفت، کار را متوقف کردند و از این که تحت کنترل وزارت‌خانه حماس کار کنند، سر باز زدند. از آن گذشته، اسرائیلی‌ها نیز به دانشمندان اجازه ورود به غزه را ندادند».

عمار شلط، چوپانی که نزدیک صومعه زندگی می‌کند، به المانیتور درباره علاقه‌مندی‌های مردم چنین گفت: «به ندرت کسی این‌جا می‌آید. غیر از هیات‌های خارجی که سال‌های قبل این‌جا می‌آمدند، از افراد محلی کسی این دور و برها نمی‌آیند. بازدیدهای خارجی هم اکنون به دلیل شرایط سیاسی متوقف شده‌اند».

رشاد المدنی، پروفسور تاریخ در دانشگاه آزاد القدس بر این باور است که بی‌توجهی به صومعه در چارچوب بی‌توجهی کلی در قبال بناهای تاریخی و عدم وجود کمپین‌های آگاهی‌رسانی می‌گنجد. او به المانیتور گفت: «مشکل روزمره که غزه با آن دست و پنجه نرم می‌کند –مانند بی‌کاری، جنگ و شرایط بد سیاسی- نقشی اساسی در این بی‌علاقگی بازی می‌کند. همچنین، محاصره غزه در وخامت اوضاع صنعت توریسم موثر بوده است. محاصره، در حال کشتن تاریخ است».

علیرغم بی‌علاقگی عمومی، عملیات کاوش غیرقانونی توسط سارقان عتیقه، پشت سر دولت و شهروندان در جریان است. محمد خلع، معاون وزارت گردشگری در غزه، به المانیتور گفت: «عملیات کاوش به صورت مخفی صورت می‌گیرند. [وزارت‌خانه] با اداره تحقیقات در غزه همکاری می‌کند. بسیاری از عتیقه‌ها کشف و ضبط شده‌اند و هنوز اقسام این عملیات ادامه دارند. در منطقه باستانی تل رفح، جنوب غربی رفح، یک کوزه رومی با ۱۳۰۰ سکه قدیمی به ارزش یک میلیون دلار که در اختیار یک شهروند بود، مصادره شد. بسیاری از اشیای باستانی به همین صورت از دست رفته‌اند».

وی گفت که متروکه رها کردن مکان‌های باستانی و عدم آگاهی مردم، می‌تواند به عدم همکاری با دولت اتحاد ملی بازگردد. این می‌تواند به کم‌کاری آن دسته از سازمان بین‌المللی نیز بازگردد که مرتبط با پروژه‌های گودبرداری هستند. آن‌ها باید تدابیر حفاظتی ویژه را از میراث فرهنگی مهیا کنند، کمپین‌های آگاهی‌رسانی راه بیاندازند یا موزه‌های جدید تاسیس کند.

با وجود ناتوانی دولت کنونی فلسطین برای جمع‌آوری اشیای باستانی در یک مکان، برخی مردم در غزه صدها قطعه عتیقه جمع‌آوری کردند و موزه‌های شخصی خودشان را راه انداختند تا آن‌ها را حفاظت کنند یا بالقوه بتوانند با نمایش آن در موزه‌های بین‌المللی، درآمدی داشته باشند.

مروان شحوان فردی است که در خان‌یونس موزه آماتور خود را راه انداخته است. او هزاران عتیقه را که در ۳۰ سال گذشته از طریق خریدن‌ آن‌ها یا حفاری شخصی جمع کرده بود، در اختیار دارد. بسیاری از خارجی‌ها، از جمله هانس یاکوب فرودنلوند سفیر نروژ در فلسطین، وزیر اطلاعات چین، هیات‌های بریتانیایی، فرانسوی و هیات یونسکو در سال‌های گذشته از کلکسیون او دیدار کردند.

شحوان می‌گوید: «من پیشنهادهای بین‌المللی بسیاری را از کویت، قطر و فرانسه برای تاسیس یک موزه شش هکتاری دریافت کردم که هیچکدام عملی نشدند. اگر موزه تاسیس شود، قابل بازدید برای محلی‌ها و گردش‌گران خارجی خواهد بود. اکنون تنها کسانی که از من دیدار می‌کنند، ژورنالیست‌ها و هیات‌های رسمی کشورها هستند. هیچ‌کدام از محلی‌ها درِ خانه من را نمی‌زنند».

علیرغم این واقعیت که غزه مکان‌های باستانی و ذخایر هنگفتی دارد، تنها دارای یک موزه کوچک دولتی به نام «موزه الباشا»، وابسته به وزارت گردشگری و آثار باستانی است. این وزارت‌خانه، خود یک آپارتمان کوچک را در ساختمان دولتی ابو خضراء شهر غزه در اختیار دارد که آن نیز به صورت اشتراکی با وزارت کشاورزی استفاده می‌شود. طبق آمار وزارت گردش‌گری و آثار باستانی، از نخستین روزهای سال ۲۰۱۵، حدود شش هزار بازدید از سوی محلی‌ها در این موزه ثبت شده است.

این مقاله بخشی از مجموعه  اوت۲۰۱۵ ما در مورد میراث فرهنگی خاورمیانه می باشد. برای خواندن مطالب بیشتر در این مجموعه، اینجا را کلیک کنید.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: museum, history, heritage, gaza strip, culture, archaeology

Moath al-Amoudi is a Palestinian writer who has been working as a journalist for eight years, specializing in public issues. He holds a master's degree from the Islamic University and has worked for several Palestinian and foreign media outlets. He helped conduct research for the book “The Palestinian Prisoners,” which has been published in several languages.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept