بهبود رابطۀ ایران-آمریکا گامی است بسوی کاهش تنش میان ایران و اسرائیل

همانطور که آمریکا زمانی به بهبودی روابط میان مصر و اسرائیل کمک کرد، اکنون نیز می تواند به عادی سازی روابط میان ایران و اسرائیل کمک کند

al-monitor .

موضوعات

us-israel relations, us-iranian relations, israel-us relations, iranian foreign policy, iranian-israeli conflict, diplomatic relations, diplomacy

آذر ۱, ۱۳۹۲

با روی کارآمدن دولت آقای روحانی، لحن و گفتار جمهوری اسلامی نسبت به اسرائیل  درعرصۀ بین المللی تغییری ملموس پیدا کرده است. رئیس جمهور ایران در یک پیام توئیتری عید سال نو یهودیان مرسوم به " روش هشانا" را تبریک گفت. اما پاسخ  نخست وزیر اسرائیل بنيامين نتانياهو گفتاری تهاجمی بود که دریک سخنرانی تند و سرشار از عصبیت علیه ایران در مجمع عمومی  سازمان ملل ایراد شد.

واکنش نتانیاهو حکایت از نگرانی اسرائیل دارد. واهمۀ اسرائیل از آن است  که با گرم شدن روابط آمریکا و ایران، ایالات متحده تعهداتش برای حفظ امنیت ملی اسرائیل را رفته رفته فراموش کند. بنابراین، اسرائیل فعالانه درتلاش است که در حل مسالۀ هسته ای ایران کارشکنی کند. برای نمونه، در آخر هفته گذشته، مذاکرات برنامۀ هسته ای ایران  که می رفت منجر به توافقی شود، بی نتیجه ماند. فرانسه اصرار داشت که محدودیت های ارائه شده برای مهار کردن ساخت بمب اتمی ایران به اندازه لازم اعمال نشده است. با این تفاوت ها، جان کری  وزیر خارجه ایالات متحده اشاره کرد که " پیشرفت های چشمگیری " در این مسائل بوجود آمده است. در پی این کارشکنی، متقابلا، رهبر ایران  آیت الله علی خامنه ای  در یک سخنرانی اعتراض آمیز اسرائیل را" سگ هار نجس منطقه " معرفی کرد که "اسم حیوان را هم بر روی آن نمی‌شود گذاشت"

با چنین احوالی جای این پرسش برای بسیاری وجود دارد که  درصورت توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، رابطه ایران با اسرائیل چگونه خواهد بود.  نمونه های تاریخی حوزۀ روابط بین الملل، روایت ذات باورانه نخست وزیر اسرائیل مبنی براینکه ذاتا ایران واسرائیل نمی توانند یک روابط عادی داشته باشند، را رد می کند.

درست همانگونه که زمانی اسرائیل، جزء جدایی ناپذیر رابطه میان مصر و آمریکا به شمار می رفت، امروز در یک شباهت، جزء جدایی ناپذیررابطه میان ایران و آمریکا است. نسبت دوجانبه میان آمریکا و مصر ( و در حال حاضر ایران) حکم یک ضلع مثلث را دارد که که دیگر اضلاع آن  یکی ارتباط آمریکا با اسرائیل است و دیگری ارتباط اسرائیل با مصر. چنین نسبتی نیز می توان گفت درمورد رابطۀ ایران، آمریکا واسرائیل وجود دارد.

کمی بیش از پنجاه سال پیش اگر به گذشته برگردیم، بحرانهای حاد بین المللی و بی ثباتی منطقه ای گویای این واقعیت است که مشکل میان قاهره و واشنگتن چنان شدت داشت که روابط حسنه ای برای طرفین قابل تصور نبود. اما انتخاب دوایت آیزنهاور بعنوان رئیس جمهور فرصتی بهنگام  فراهم ساخت برای گریز از آشفتگی  نیمۀ دهه پنجاه و هفتاد. ریاست جمهوری وی، سرآغاز فصل نویی بود که در بسیاری از مردم آمریکا این امید را ایجاد کرد که می توان رابطۀ شکنندۀ میان ایالات متحده و مصر را تقویت کند. همچنین چنین امیدی را هم در میان مصریان بوجود آورد که رهبری جدید در ایالات متحده قادر است دعوای اعراب با اسرائیل را خاتمه دهد.

در طی دورۀ ریاست جمهوری جمال عبدالناصر حسن نیت جامعۀ بین المللی  بسبب تمایل وی به بلوک شرق و ادبیات ضد اسرائیلی او کاهش یافت. با این حال، دوایت آیزنهاور بخاطر منافع بین المللی از وی حمایت کرد. برای نمونه، نخست وزیر آن زمان اسرائیل دیوید بن گوریون را واداشت که از قطعنامۀ سازمان ملل متحد پیروی کند و نیروهای اسرائیل را از خاک مصر بیرون بکشد. در سال 1956 و پس از ملی اعلام شدن کانال سوئز از سوی جمال عبدالناصر اسرائیل با همراهی فرانسه و بریتانیا به مصر یورش برد. آیزنهاور آنها را مجبور ساخت که مصر را ترک کنند. در پی چنین سیاستی، هنگامی که انور سادات به ریاست جمهوری رسید، رویکرد سیاسی مصر را ملایم تر ساخت که در نتیجه به صلح کمپ دیوید انجامید.

شباهت ها یی  میان این دو مجموعه یعنی ایران و مصر و نسبت آنها با اسرائیل و آمریکا، هرچند یکسان نیست؛ اما پیشرفت روابط مصر درگذشته با آمریکا که منجربه بهبود رابطۀ مصر با اسرائیل شد، نشان می دهد که اسرائیل قادر بوده است که  رابطه ای  نسبتا عادی با بزرگترین دشمن خود برقرار کند.

شگفت تر آنکه هنگامی که مصر را با ایران مقایسه می کنیم، رابطه میان مصرو اسرائیل بسیار خصمانه تراز رابطه میان ایران و اسرائیل در حال حاضر است. در رابطه میان ایران و اسرائیل هیچگاه  حمله نظامی صورت نگرفته است اما در میان مصر و اسرائیل چنین نبرد خونینی رخ داده است که منجر به نفرت و شکایت عمیق مصریان به اسرائیل شده است. در صورتی که وقتی به رابطه ایران و اسرائیل در گذشته نگاه می کنیم حتی بعد از پیدایش جمهوری اسلامی، اسرائیل ایران را به چشم یک هم پیمان خویش در منطقه می دید. برای نمونه، در طی جنگ ایران و عراق  لابی اسرائیل در واشنگتن آمریکا را تشویق می کرد که به ایران اسلحه بفروشد حتی با وجود ادبیات خصمانۀ ضد اسرائیلی رهبران ایران. این موضوع به رسوائی مک فارلین معروف است.

با وجود دوستی آمریکا با مصر، ایالات متحده ومصر هنوز یک  رابطه تیره و تار دارند و در بسیار از مسائل مهم دچار اختلاف نظر هستند از جمله دیدگاه متفاوت آنها دربارۀ روند صلح اعراب و اسرائیل را می توان نام برد. چنین اختلافی نیز می تواند در صورت رابطه میان ایران و امریکا وجود داشته باشد. در حال حاضر، ایالات متحده می توان به گسترش رابطه خود با ایران مبادرت ورزد و درعین حال به تعهد خود نسبت به اسرائیل نیز پایبند باشد.

تعهد به اسرائیل، واشنگتن را از گسترش نفوذش بر ایران معاف نمی کند. میانجیگری آمریکا بین مصر و اسرائیل می تواند باردیگر میان ایران و اسرائیل رخ دهد. مخصوصا اسرائیل مزیت استراتژیک قابل توجهی را از آشتی میان آمریکا و ایران بدست می آورد؛ بویژه پس از زلزلۀ ژئوپولیتیکی بهارعربی که خاورمیانه را لرزا نیده است. روابط ایران و آمریکا، بهبود روابط تیره و تار میان ایران و اسرائیل را در پی دارد. با توجه به این تشابه ، رابطه اسرائیل با ایران باید به عنوان موهبت نگریسته شود نه یک مصیبت، هرچند شایان ذکر است که گامهای مهم  رو به جلویی از سوی اسرائیل نیاز است که این سیاست را به نمونه موفق در کتابهای تاریخ مبدل سازد.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:
  • Al-Monitor Archives
  • The Week in Review
  • Exclusive Events
  • Invitation-only Briefings

More from  جهانداد معماریان

Recommended Articles

طرح ترامپ برای فلسطین و اسرائیل برای ائتلاف با سعودی‌هاست، نه صلح
آکیوا الدار | دونالد ترامپ | خرداد ۲۴, ۱۳۹۷
بندبازی محتاطانه کویت میان ایران و عربستان سعودی
Hamad H. Albloshi | GCC Relations | خرداد ۳, ۱۳۹۷
افزایش اهمیت پوتین به عنوان «بهترین» میانجی بین ایران و اسرائیل
مرور اخبار هفته | | اردیبهشت ۲۳, ۱۳۹۷
نتانیاهو روی افزایش تنش با ایران حساب کرده‌است
مرور اخبار هفته | | اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۷
تنها مشکل اسرائیل از نظر نتانیاهو «ایران» است
آکیوا الدار | Iran Deal | اردیبهشت ۱۱, ۱۳۹۷

Recent Podcasts

Featured Video

More from  نبض ایران

al-monitor
احزاب کرد به دنبال حمایت آمریکا برای عملیات در ایران
Fazel Hawramy | Kurds | خرداد ۳۰, ۱۳۹۷
al-monitor
ایران و اروپا چگونه می‌توانند توافق هسته‌ای را نجات دهند؟
بیژن خواجه پور | Iran Deal | اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام
سید امیر حسین موسویان | دونالد ترامپ | فروردین ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
آنچه که ترامپ باید درمورد مردم ایران بداند
سید امیر حسین موسویان | Iran protests | بهمن ۳۰, ۱۳۹۶