ABD ile Rusya arasında gizli Suriye görüşmeleri

By
p
Article Summary
ABD ve Rusya kapalı kapılar ardında Ürdün sınırında kurulacak gerilimi yatıştırma bölgeleri için müzakereler yürütüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

WASHINGTON — Al-Monitor’un edindiği bilgilere göre ABD ve Rusya arasında Suriye’nin güneyinde kurulacak güvenli bölgeler için yapılan görüşmeler son haftalarda sessiz sedasız hız kazanmış durumda.

Eski bir diplomatın isminin açıklanmaması kaydıyla verdiği bilgiye göre bu görüşmelere Ürdün’de mayıs ayı sonunda yapılan bir toplantı da dâhil. Beşar Esad’a bağlı güçlerle silahlı Suriye muhalefeti arasındaki şiddeti yatıştırmak için kurulması planlanan dört güvenli bölge Rusya, İran ve Türkiye’nin arabuluculuğunda mayıs ayının ilk günlerinde müzakere edilmişti. Donald Trump yönetimi de şimdi ABD’nin bu süreçte nasıl bir rol oynayabileceğini değerlendiriyor.

Eski diplomat şu bilgileri verdi: “Amerikalılar ve Rusya geçen hafta Ürdün’de buluşarak Ürdünlülerle güneyde kurulacak bölgeyi ele aldılar. Bu toplantı ABD, Rusya, İsrail ve Ürdün’ün birlikte çalışabileceği Suriye’nin güneyindeki gerilimi azaltma bölgesine yönelikti.”

ABD için Suriye’ye ilişkin sağlanacak herhangi bir anlaşmanın en yakın müttefikleri İsrail ve Ürdün’ün istikrarına hizmet etmesi bilhassa önem taşıyor. İsrail de Suriye ile paylaştığı sınırda İran varlığına müsamaha etmeyeceğini vurguluyor.

Gündemin Trump’ın seçim kampanyası sırasında Moskova’yla iş birliği yaptığına ilişkin iddialarla çalkalandığı bir ortamda “Rusya ile müzakere konusunun” Dışişleri Bakanı Rex Tillerson’a havale edildiği belirtiliyor. Eski diplomat, Ürdün’deki toplantıya ABD öncülüğündeki İD karşıtı koalisyonunun başındaki Brett McGurk’un yanı sıra ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Michael Ratney’nin de katıldığını söyledi. Ancak iki isim de Al-Monitor’un konuya ilişkin sorularına yanıt vermedi.

Trump yönetiminin Suriye’deki önceliğini “kanın durması” diye niteleyen eski diplomat ise şöyle devam etti: “Bu nedenle Rusya’nın ne yapacağını görmek istiyorlar. Rusya’ya büyük bir rol vermeye istekliler. (...) Bir çözüm bulunabilmesi için bir şekilde Esad’ın da İran’ın da son safhada dışarıda kalması gerekiyor.”

Suriye üzerine çalışan kıdemli bir yabancı diplomat da Al-Monitor’a Amerikalıların ve Rusların Suriye konusunda gizli müzakereler sürdürdüğünü doğruladı. İsminin açıklanmaması kaydıyla konuşan kıdemli diplomat şu bilgileri verdi: “Birden fazla kez bir araya geldiler. Şu an hangi aşamada olduklarını söylemek güç ama ciddi bir müzakere içinde görünüyorlar. Bu esnada Fırat bölgesinde kimin daha güçlü olduğunu göstermek ve pazarlık kozlarını artırmak için fiiliyatta da bazı hamleler yapıyorlar. (...) Bence Ürdün’le sınır bölgesi (gerilimi yatıştırma bölgelerinin arasında yer alan) ve yukarıda, Fırat’a kadar olan bölgede bir Rus-ABD mutabakatı sağlanmalı. Bu konuda Suriye hükümeti, Ürdün ve İsrail arasında da zımni bir mutabakat olmalı.”

ABD Dışişleri Bakanlığı, Ürdün’deki toplantıyı doğrulamasa da Suriye’de şiddetin azaltılması için ortaya konan çabaların aralıksız sürdürüldüğünü vurguluyor. Al-Monitor’a isminin açıklanmaması kaydıyla konuşan bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisi şu bilgileri verdi: “ABD, Suriye krizinde terörden uzak, daha kapsayıcı ve huzurlu bir Suriye için diplomatik çözümü desteklemeyi sürdürüyor. Krizde askeri çözüme yer olmadığını uzun zamandır söylüyoruz ve şiddeti azaltmak; İD, El Kaide ve diğer teröristleri bertaraf etmek için durmaksızın çalışıyoruz.”

Kongre ise pek anlayışlı görünmüyor. Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Bob Corker, 25 Mayıs’ta Tillerson’ın Kongre’den Rusya’ya yönelik yeni yaptırımlar konusundaki kararın Suriye’ye ilişkin anlaşma sağlanıncaya kadar ertelenmesi talebinde bulunduğunu açıkladı.

Corker 5 Haziran’da açılmak üzere kapanan Kongre’de geçen hafta yaptığı konuşmada Tillerson’ın “Rusya’yla ilişkilerin seyrini değiştirebilmek için kısa bir zaman aralığı” talep ettiğini söyledi. Ancak konuya ilişkin sabrının azaldığını belirten Corker, Trump’ın 2018 bütçesini savunmak için haziran ayı ortasında Senato Bütçe Komitesi görüşmelerine katılması planlanan Tillerson’a bu konuyu hatırlatacağını ifade etti. Croker, Dışişleri Bakanı’nın bir dahaki genel kurulun başında Rusya ile “ilişkilerin seyrini değiştiren bu gelişmeler hakkında bilgi vermemesi durumunda” Moskova’ya yönelik yaptırım tasarısının ivedilikle oylanacağını da vurguladı.

Corker şöyle devam etti: “Size şunu söyleyebilirim: Ben değişim falan göremiyorum. Ruslar bizim menfaatlerimizin aksine çalışmaya devam ediyorlar.”

Öte yandan Ürdün, Cenevre ve Astana’nın yanı sıra birçok başkentte Suriye’ye ilişkin görüşmeler yapıldığını söyleyen Ürdünlü bir yetkili Al-Monitor’a şu bilgileri verdi: “Ürdünlüler olarak biz fiiliyatta etkinliği olan tüm taraflarla görüşüyoruz, ister Ruslar olsun ister ABD’liler ya da başkaları. Bizim amacımız kendi bakış açımızı anlatmak ve ulusal stratejik hedefimiz olan sınırlarımızı korumayı sağlamak.”

Hükümeti Suriye’de ABD’yi temsil eden Çekya’nın Washington Büyükelçisi Hynek Kmonicek de ABD-Rusya arasındaki görüşmelerin “güneye odaklandığını” doğruladı. Al-Monitor’a konuşan Büyükelçi şu bilgileri verdi: “En azından fiiliyattaki gidişattan bunu görebiliyoruz. Bu yaklaşım işe yararsa stratejik açıdan epey ilginç olacak. Rusya’nın başarıp başarmayacağına ilişkin bir sınav mahiyetinde. Kolay olmayacak. (...) Amerikan tarafı istikrar adaları yaratmaya çalışıyor. Gerilimi yatıştırma bölgeleri... Rusların düşüncesi ise çok ilginç, cihatçılar için istikrar adaları kurup birbirlerini ikna etmelerini sağlamak.”

Trump yönetimi Rusya ile temaslar konusunda net bilgi vermiyor. Bunda ABD’li istihbarat teşkilatlarının Moskova’nın 2016’da yapılan Amerikan seçimlerine Trump lehinde müdahil olduğuna dair tespitinin ardından Beyaz Saray’ın mercek altına alınması etkili. İddialar hâlihazırda hem Kongre hem FBI hem de Özel Hukuki Temsilci Robert Mueller tarafından ayrı ayrı inceleniyor.

Kennan Enstitüsü’nden Rusya uzmanı Michael Kofman şu değerlendirmeyi yapıyor: “Görüşmeler kapalı kapılar ardında gerçekleşiyor. Şu an Rusya ile Suriye konusunda bir anlaşma sağlandığını açıklamak için doğru bir zaman değil. Yönetimin Rusya ile yapabilecekleri konusunda eli kolu bağlı durumda.”

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de bu hafta bir Fransız gazetesine verdiği röportajda ABD-Rusya ilişkilerindeki odağın Suriye’nin İsrail ve Ürdün’le olan güney sınırları olduğunu söyledi. Putin’in Le Figaro’da 30 Mayıs’ta yayımlanan sözleri şöyle: “Son aylarda bir değişim görmeye başladık. Başkan Trump’la telefonda konuştuğumda gerilimi azaltma bölgelerini destekledi. (...) Şimdi Suriye’nin güneyindeki tüm ülkelerin menfaatine olacak bir çözüm bulmaya çalışıyoruz. Bu arada bölgedeki tüm ülkelerin karşılaştığı diğer sorunları da hesaba katıyoruz. Burada Ürdün, İsrail ve Suriye’yi kastediyorum. (...) Rusya elbette ABD ve Avrupalı ortaklarımızın ne diyeceğine kulak vermeye hazır. Ancak diyalog için karşılıklı boş konuşma, iddia ve tehditleri bir kenara bırakıp spesifik ve somut olmamız lazım. Bunun için gerçekten çaba göstermek gerekiyor.”

Dışişleri Bakanlığı Rusya ile ABD arasında gerilimi yatıştırma bölgeleri için yapılan görüşmeler hakkında sessizliğini korusa da Pentagon askeri düzeydeki temasların artırıldığını kabul ediyor, bilhassa da Rakka’yı İD’den temizlemek için başlatılacak nihai operasyon öncesinde.

Pentagon’da 24 Mayıs’ta düzenlenen basın toplantısında iki taraf arasında albay düzeyindeki düzenli temasların yanı sıra “Genelkurmay düzeyinde üç yıldızlı temasların da olduğunu” belirten ABD Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Jeffrey Harrigian “Benim iki yıldızlı yardımcım da bu esnada Ruslarla bir dizi konu üzerinde görüşme yapıyor.” dedi.

Harrigian şöyle devam etti: “Yani diyaloğu uygun bir seviyeye taşımayı başardık. Umudum bunun sürecin ilerletilmesine yardımcı olması. Zira rejim doğuya doğru ilerleyişini sürdürdükçe hava sahası giderek daha yoğun bir hâle geliyor. Bu aşamada belirsizliğin azaltılması önemli. Bu sayede Rusların hangi yöne ilerlediğini ve olası çatışma bölgelerinin nereler olabileceğini öngörebiliyoruz.”

Ancak ABD-Rusya arasındaki askeri görüşmeler gerilimi yatıştırma bölgelerini kapsamıyor. Nitekim Harrigian da bunu vurguladı: “Bizim temaslarımızda gerilimi yatıştırma bölgeleri hakkında bir görüşme söz konusu değil. Biz sadece harekâtlar sırasında çatışmasızlık için irtibat kuruyoruz.”

Bu bölümlerde bulundu: vladimir putin, syrian civil war, jordanian-russian relations, jordanian-syrian border, de-escalation zones, us-russian relations, bob corker

Laura Rozen, Al-Monitor’un Back Channel bölümünde Washington’dan dış politika konularında bildiriyor. Yahoo! News, Politico ve Foreign Policy için de yazılar kaleme almıştır. Twitter hesabı: @LRozen

x