نبض ترکیه

موضع جدی‌تر آنکارا در قبال همه‌پرسی کردستان

p
By
Article Summary
با نزدیک‌تر شدن به روز ۲۵ سپتامبر، موعد برگزاری همه‌پرسی استقلال کردستان، دولت ترکیه مواضع جدی‌تری علیه آن می‌گیرد. هم‌زمان، در ماه سپتامبر به مراسم خاک‌سپاری مادر یک سیاستمدار کرد در آنکارا، حمله شده است.

دولت ترکیه از زمان اعلام همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان در ماه ژوئن، تا روزهای اخیر تلاش می‌کرد تا خونسردی خود را حفظ کرد. اما با نزدیک‌تر شدن به ۲۵ سپتامبر، روز برگزاری همه‌پرسی، به نظر می‌رسد که آنکارا مواضعش را علیه استقلال کردستان عراق، سختگیرانه‌تر می‌کند.

وزارت خارجهٔ ترکیه در بیانیهای مطبوعاتی که روز چهاردهم سپتامبر روی وب‌سایت خود منتشر کرد، از قطع‌نامه روز دوازدهم سپتامبر پارلمان عراق دربارهٔ همه‌پرسی حمایت کرد. پارلمان عراق، برگزاری همه‌پرسی استقلال توسط دولت اقلیم کردستان را رد کرده بود. در بیانیه دولت ترکیه آمده است: «ما از تصمیم مجلس نمایندگان عراق استقبال می‌کنیم… زیرا تأکید واضحی بر اهمیت اتحاد سیاسی عراق و تمامیت ارضی آن است و ما به جد از این تصمیم حمایت می‌کنیم.»

این بیانیه می‌افزاید: «علی‌رغم هشدارهای ترکیه و تمامی اعضای معقول جامعه جهانی، نگران مقاومت رهبری اقلیم کردستان عراق در برابر اظهارات هیجانی و احساسی آن‌ها در مورد همه‌پرسی هستیم. ما مایلیم تأکید کنیم که دولت اقلیم کردستان باید در نظر داشته باشد که پافشاری ممتد بر اجرای همه‌پرسی، علی‌رغم تمامی توصیه‌های دوستانه مبنی بر عدم انجام آن، هزینه‌هایی را در بر خواهد داشت. در این راستا، ما از دولت اقلیم کردستان دعوت می‌کنیم که معقول عمل کند و از موضع اشتباه خود چشم‌پوشی نماید.»

یکی از وجوه جالب توجه در مورد پوشش رسانه‌ای بیانیهٔ وزارت خارجه، این بود که علی‌رغم لحن ملایم و قید جمله «هزینه‌هایی را در بر خواهد داشت» در متن آن، رسانه‌های ترکیه و منطقه، آن را تهدید دولت اقلیم کردستان از جانب ترکیه تلقی کردند. آن‌ها نوشتند که اگر دولت اقلیم به سوی اجرای همه‌پرسی برود، «حتماً هزینه‌های آن‌را خواهد پرداخت.» ت.ر.ت که ارگان خبری دولتی ترکیه است، در کنار رسانه‌های هوادار دولت و همچنین رسانه کردی رووداو، جملگی از کلمات تندتری استفاده کردند که اصلاً در نسخه انگلیسی بیانیهٔ وزارت خارجه وجود ندارد. لحن نسخه ترکی حتی نرم‌تر از نسخه انگلیسی است.

آنکارا محض محکم‌کاری، هم با رفراندوم و هم با ایدهٔ یک کردستان مستقل، مخالفت کرده است. اما آن‌گونه که مقالات آمبرین زمان، نویسندهٔ المانیتور نشان می‌دهند، موضع ترکیه میان مخالفت با همهپرسی و حمایت تاکتیکی و گاه نشان‌دادن چراغ سبز به طور خصوصی، در نوسان است. مسعود بارزانی در مارس ۲۰۱۶ به زمان گفت که حزب حاکم عدالت و توسعه، تنها دولتی در تاریخ ترکیه است که می‌تواند با یک کردستان مستقل موافقت کند.

به هر روی، ترکیه، ایران، آمریکا یا حتی دولت مرکزی در بغداد، بزرگ‌ترین مشکل کردهای عراق نیستند؛ مشکل بزرگ‌تر در افتراق سیاسی میان خود آن‌ها نهفته است. رویدادهای منتهی به ۲۵ سپتامبر، به احتمال قوی نمی‌توانند مشکلات کردستان و عراق را حل کنند بلکه به پیچیده‌تر شدن شرایط خواهند انجامید.

 

بی‌احترامی به درگذشتگان

در یک خبر تأسف‌بار و نگران‌کننده برای ترکیه، روز ۱۳ سپتامبر تعدادی از افراد به مراسم تشییع مادر یک سیاستمدار کرد زندانی، در شهر آنکارا حمله کردند. آیسل توغلوک، معاون حزب دموکراتیک خلق‌ها که بیشتر متشکل از سیاستمداران کرد است، موقتاً آزاد شده بود تا در مراسم خاکسپاری مادرش، خاتون توغلوک، شرکت کند. در مراسم خاک‌سپاری، او و سایر اعضای حزب دموکراتیک خلق‌ها با جمعیتی از ملی‌گرایان افراطی مواجه شدند که فریاد می‌کشیدند: «این‌جا گورستان سنی‌هاست. علوی‌ها حق ندارند این‌جا دفن شوند. این‌جا خاک ترک‌هاست نه ارمنی‌ها. ما ارمنی‌ها را در این‌جا نمی‌خواهیم.» خبرها حاکی از آن هستند که نیروهای پلیس حاضر در صحنه، در ابتدا واکنشی نشان ندادند. غوغا به جایی رسید که مجبور شدند تا جسد دفن شده را بیرون بکشند و در جای دیگری به خاک بسپارند.

قاراباقر آق‌قویونلو، استادیار دانشگاه گراتس در اتریش، به المانیتور گفت که این رویدادها، وقایع تأسف‌بار روزهای ششم و هفتم سپتامبر ۱۹۵۵ را به یاد می‌آورند. در آن زمان ملی‌گرایان افراطی به حمله و کشتار ارمنی‌ها، یونانی‌ها و یهودیان در استانبول دست زدند. او گفت: «اخیراً در سالروز وقایع ششم و هفتم سپتامبر، مردم نقل قول‌هایی را به اشتراک می‌گذارند که در آن نوشته است: 'جرائمی که مورد تعقیب قرار نگیرند، تکرار می‌شوند.' اما با تحمل این اقدامات شیطانی و سرپوش‌گذاشتن بر آن‌ها، ما گروه‌هایی را پر و بال داده‌ایم که می‌توانند چنین کار نفرت‌پراکنانه‌ای را در یک مراسم خاک‌سپاری انجام دهند… با این‌که دولت سرچشمهٔ این نفرت‌پراکنی است، برخی عناصر جامعه نیز این تباهی و زوال را درونی‌سازی می‌کنند و این، توانایی ما را برای تبدیل‌شدن به یک جامعه، تهدید می‌کند.»

آق‌قویونلو توییت کرد: «چنین نفرت‌پراکنی شدیدی، مانند یک سیاه‌چاله است که تمام نور، انرژی و زندگی اطراف خود را می‌بلعد و از بین می‌برد تا زمانی که در هم بشکند.»

مقام‌های ترکیه پرونده‌ای را برای بررسی این رویداد تأسف‌برانگیز باز کردند و ریاست جمهوری نیز حمله را محکوم کرد. اما اظهارات خالی سیاسی برای بازگرداندن ترکیه به آداب پایه و احترام به درگذشتگان، کافی نیست. 

Found in: massoud barzani, ultranationalists, turkish nationalism, kurdish issue, kurdistan region of iraq, turkey-iraq relations, referendum, krg

Barin Kayaoglu is an assistant professor of world history at the American University of Iraq, Sulaimani. He obtained his doctorate in history from the University of Virginia in 2014, and he is currently working on his first book, based on his PhD dissertation, on US relations with Turkey and Iran from World War II to the present and pro- and anti-Americanism in the two countries. You can follow him at www.barinkayaoglu.com and on Facebook. On Twitter: @barinkayaoglu

x