حمایت ایرانیان از آغاز مجدد برنامه اتمی در صورت خروج آمریکا از برجام

p
By
Article Summary
طبق یک نظرسنجی جدید، ایرانی‌ها از آغاز مجدد برنامه اتمی در صورت خروج آمریکا از برجام حمایت می‌کنند و همچنین درصد ایرانیانی که پس از حملات تروریستی تهران از مداخلهٔ کشورشان در سوریه پشتیبانی می‌کنند، افزایش یافته است.

حمایت ایرانی‌ها از توافق اتمی سال ۲۰۱۵ رو به فزونی است اما از سوی دیگر، تمایل آنان نسبت به آغاز مجدد برنامهٔ اتمی ایران، در صورتی که دولت ترامپ از اجرای توافق خارج شود، بالا گرفته است.

طبق یک نظرسنجی از سوی مرکز مطالعات امنیتی و بین‌الملل در مریلند (CISSM) و سایت IranPoll.com که امروز منتشر شد، ۶۷.۱ درصد از ایرانی‌ها  اکنون از برجام حمایت می‌کنند. این عدد یک سال قبل، ۵۵.۴ درصد بود و بلافاصله پس از انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری، به ۶۲.۶ درصد رسید.

در همین حال، ۵۵.۴ درصد از ایرانیان گفتند در صورتی که ایالات متحده از برجام خارج شود، از اقدام دولت برای آغاز مجدد برنامهٔ اتمی که طبق توافق متوقف شده بود، حمایت می‌کنند. این آمار پیش از انتخاب ترامپ ۴۸.۴ درصد بود.

این تغییر در نگرش، متعاقب نشانه‌های فزاینده‌ای از آمادگی ترامپ برای عملی‌کردن سخنانش دربارهٔ خروج از توافق اتمی، شکل گرفته است. ترامپ بارها توصیه‌های مشاوران ارشد سیاست خارجی‌اش را برای ادامهٔ اجرای برجام به چالش کشیده و روز ۲۵ جولای به والاستریت ژورنال گفته است که به عقیدهٔ او، ایران [مفاد برجام را] رعایت نمی‌کند و اظهار کرد که ممکن است در ماه اکتبر،  تأیید لازم را در این باره، صادر نکند.

ابراهیم محسنی، محقق CISSM و مدرس دانشگاه تهران، به المانیتور گفت: «در حالی که ایرانی‌ها به بهترین گزینه امید دارند و دربارهٔ برجام خوش‌بین هستند، آمار نشان می‌دهد که خود را برای بدترین گزینه آماده می‌کنند و اگر ایالات متحده توافق را نقض کند، نوعی از مقابله به مثل را پشتیبانی می‌کنند.»

در یکی از نظرسنجی‌های سابق دانشگاه مریلند که ماه ژانویه برگزار شد، اکثریت بزرگی از ایرانیان پیش‌بینی کرده بودند که دولت ترامپ برجام را نقض خواهد کرد. لیکن ترامپ دو بار با بی‌میلی پای‌بندی ایران را به توافق تأیید و تعلیق تحریم‌های مرتبط را تمدید کرد.

بسیاری از جمهوری‌خواهان با توافق مخالف بودند و به این تحلیلگر گفتند که هدف آنان، تحریک ایران از طریق اعمال تحریم‌های غیر اتمی و سوق دادن این کشور به سمت نقض توافق است. آسوشیتدپرس گزارش کرد که دولت ترامپ در نظر داشت تا درخواست بازرسیهای جدید را از تأسیسات نظامی ایران ارائه کند، با این امید که ایران از صدور اجازه سر باز زند. اما چنین درخواستی می‌توانست آغازگر یک روند زمان‌بر باشد و خروج آمریکا از توافق را به عقب بیاندازد.

دولت حسن روحانی آن‌گونه که وزارت خارجهٔ آمریکا نیز تأیید کرده، تا کنون به‌طور گسترده‌ای به تعهداتش عمل کرده و ایالات متحده را متهم می‌کند که هم روح و هم متن برجام را نقض کرده است. با این حال، تردیدی که دیدگاه ترامپ نسبت به توافق ایجاد کرده، باعث شده تا بسیاری از شرکت‌های خارجی انگیزه‌ای برای بازگشت به ایران نداشته باشند و همچنین مخالفان تندروی سیاست روحانی در قبال آمریکا، قدرت بیشتری بگیرند.

مانند نظرسنجی‌های پیشین، ایرانی‌ها از ناچیز بودن نفع اقتصادی برجام پس از اجرایی‌شدن توافق در ژانویه ۲۰۱۶، ناراضی‌اند. یک اکثریت قابل توجه ۶۳.۴ درصدی، شرایط اقتصادی در کشور را ضعیف دانستند؛ این میزان در سال گذشته ۵۸.۶ درصد بود. همچنین ۵۰.۲ درصد از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، گفتند که به عقیدهٔ آنان شرایط اقتصادی رو به وخامت می‌گذارد؛ این آمار نیز در سال گذشته، ۴۳.۴ درصد بود. علی‌رغم این باور، سرمایه‌گذاری خارجی به آهستگی اما به صورت پیوسته در ایران افزایش می‌یابد و صادرات نفت ایران نیز نسبت به دوران پیش از تحریم‌ها، در حال احیاء شدن است.

پل پیلار، مقام اطلاعات ملی پیشین آمریکا در حوزهٔ خاور نزدیک و جنوب آسیا، می‌گوید: «در مورد آیندهٔ برجام، از نظر اغلب ایرانی‌ها، توپ در زمین آمریکاست.» او می‌افزاید: «هنوز و علی‌رغم نارضایتی از کندی مزایای اقتصادی، ایرانی‌ها با قوت از توافق اتمی حمایت می‌کنند. اما ایرانی‌ها آماده‌اند تا با قدرت به سرپیچی‌ آمریکا [از برجام] پاسخ دهند و این پاسخ شامل ازسرگیری بخش‌هایی از برنامهٔ اتمی است که متعاقب برجام، متوقف شده بود. منافع و هزینه‌های تصمیم‌های آمریکا دربارهٔ برجام، هرگز واضح نبوده‌اند.»

هم حامیان و هم مخالفان برجام در آمریکا، احتمال مذاکره‌ٔ مجدد در برخی زوایای توافق را مطرح کرده‌اند که محدودیت‌های یک‌دهه‌ای علیه برنامهٔ اتمی ایران را افزایش می‌دهد؛ یا بندهایی را به آن می‌افزاید که اکنون در توافق وجود ندارند.

با این حال، مقام‌های ایرانی گفته‌اند که در حال حاضر هیچ تمایلی نسبت به مذاکرهٔ مجدد حول برنامهٔ جامع اقدام مشترک ندارند؛ به نظر می‌رسد که اکثریت ایرانیان نیز با این رویکرد موافقند. در نظرسنجی اخیر، ۶۲ درصد با تمدید محدودیت‌ها بر برنامهٔ هسته‌ای ایران مخالف بودند، حتی اگر وعدهٔ برداشته‌شدن تحریم‌های بیشتری به ایران داده شود. درصد مشابهی گفتند که ایران نباید تحت هیچ شرایطی تن به تمدید چنین محدودیت‌هایی بدهد.

دولت ترامپ و کنگرهٔ آمریکا به دنبال تحمیل تحریمهای مرتبط با برنامهٔ موشک‌های بالستیک ایران و حمایت از گروه‌هایی همچون حزب‌الله بوده‌اند. این فعالیت‌ها خارج از چارچوب برجام قرار می‌گیرند.

در نظرسنجی جدید، ایرانی‌ها گفتند که دولت‌شان باید در برابر چنین فشاری مقاومت کند. اکثریتی ۵۵ درصدی می‌گویند که ایران باید علی‌رغم تحریم‌های جدید، به آزمایش موشک‌های بالستیک ادامه دهد. با این حال، ۳۱ درصد پیشنهاد می‌کنند که راه مذاکره برای بهبود میزان اعتماد به ماهیت دفاعی برنامهٔ ایران، پی گرفته شود.

حملات تروریستی ماه ژوئن در تهران از سوی گروهی که خود را دولت اسلامی (داعش) می‌نامد، حمایت ایرانی‌ها را از سازمان‌های خارجی که با داعش می‌جنگند، بالا برده است. طبق نظرسنجی اخیر، ۶۷.۹ درصد معتقدند که ایران باید حمایت از گروه‌هایی را که با داعش می‌جنگند، افزایش دهد؛ این عدد در سال گذشته برابر با ۵۹.۸ درصد بود. از سوی دیگر، اکثریتی ۶۴.۹ درصدی، از اعزام پرسنل نظامی ایران به سوریه برای کمک به رژیم بشار اسد حمایت می‌کنند؛ این آمار نیز افزایش اندکی را نسبت به ۶۲.۷ درصد در سال گذشته، نشان می‌دهد.

۵۲ درصد از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی در پاسخ به این سئوال که چه کسی را مسئول حملات در مجلس ایران و مقبرهٔ آیت‌الله روح‌الله خمینی می‌دانند، داعش را مقصر دانستند. با این حال، بیش از ۶۰ درصد نیز گفتند که از نظر آنان عربستان سعودی، آمریکا و اسرائیل در «حمایت یا راهنمایی عاملان» حمله، دخیل بوده‌اند.

روحانی که در ماه مه با اکثریت ۵۷ درصدی برای بار دوم به ریاست جمهوری انتخاب شد، با ۷۶.۲ درصد، محبوبیت بالایی دارد. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه و مذاکره‌کنندهٔ اصلی در توافق اتمی و قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس، شاخهٔ برون‌مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محبوبیت مشابهی دارند. ابراهیم رئیسی، یکی از نامزدهای بازنده در انتخابات ماه مه، ۵۶.۶ درصد محبوبیت یافته که نسبت به ۴۸.۳ درصد در نظرسنجی پس از انتخابات، افزایش نشان می‌دهد.

جدیدترین نظرسنجی از طریق تلفن و با شرکت یک‌هزار و چهار نفر از ایرانیان، بین ۱۱ تا ۱۷ ژوئن انجام شده و حاشیهٔ خطای آن ۳.۱ +/-  درصد است. با وجود محدودیت‌های نظرسنجی در ایران، CISSM تحقیقات مشابهی را در سال‌های اخیر انجام داده که به نظر می‌رسد با دقت بالایی مسیر افکار عمومی در مسائل مهم را بازتاب می‌دهد.

تصحیح، روز ۲۸ جولای ۲۰۱۷: در نسخهٔ اولیهٔ انگلیسی این مقاله، ذکر شده بود که ۵۰.۲ درصد از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی فکر می‌کنند که اقتصاد رو به بهبود است. در صورتی که این درصد، مربوط به کسانی بود که عقیده داشتند اوضاع اقتصادی رو به وخامت دارد. این اشتباه در متن اصلاح شد.

x