نبض ایران

تشدید فشارعلیه فوتبالیست ها در ایران

p
By
Article Summary
مجموعه تعلیق های اخیر بازیکنان فوتبال به دلیل مطرح کردن عامل فساد در دنیای فوتبال و یا عکس گرفتن با طرفداران زن باعث ایجاد بحث و گفتگوهای جدید در ایران می شود.

ماه گذشته، "کمیته اخلاق" فدراسیون فوتبال ایران ابتدا مسعود شجاعی، بازیکن تیم ملی فوتبال این کشور و سپس مهدی رحمتی، کاپیتان تیم فوتبال استقلال تهران را احضار کرد. علت احضار شجاعی، مصاحبه درباره فساد در فوتبال ایران با یک رسانه خارج از کشور و علت احضار رحمتی، گرفتن عکس با یک هوادار زن بی‌حجاب در حاشیه یکی از اردوهای تیم فوتبال استقلال در کشور ارمنستان اعلام شد.

این کمیته 8 ژوئن امسال نیز سوشا مکانی، دروازه‌بان تیم فوتبال پرسپولیس تهران را به دلیل پوشیدن "لباس غیرمتعارف"، برای شش ماه از حضور در بازی‌های لیگ این کشور محروم کرد. فوتبالیست‌های ایرانی دیگری نیز در این سال‌ها به علت حضور در مهمانی‌های مختلط شبانه، برداشتن ابرو، روزه‌خواری، خالکوبی، انتشار عکس‌های خصوصی و ... احضار و در برخی موارد با محرومیت مواجه شده‌اند.

این احضارها و محرومیت‌ها که در فوتبال ایران سابقه طولانی دارد، واکنش‌هایی در رسانه‌های ورزشی، شبکه‌های مجازی و جامعه فوتبال این کشور به دنبال داشت. منتقدان این عملکرد می‌گویند، ورود کمیته اخلاق فدراسیون فوتبال به زندگی خصوصی بازیکنان صحیح نیست و در تناقض با اساسنامه فیفا قرار دارد.

مسوولان این کمیته اما در واکنش، بر مفهوم بومی‌سازی در قوانین فیفا تاکید دارند. مرتضی تورک، رییس این کمیته  شش مارس 2016 در گفتوگویی با ایسنا، درباره جرم‌انگاری مواردی مانند خالکوبی و مدل موی فوتبالیست‌های ایرانی گفت: "برخی موضوعات ممکن است در چارچوب و اصول فیفا نگنجد اما در چارچوب و اصول شرعی ما بگنجد. در آن صورت اصول شرعی ما حاکم بر قوانین است. مفهوم بومی‌سازی نیز به همین معناست و فیفا نیز موضوع بومی‌سازی را پذیرفته است."

اندیشه تاسیس کمیته اخلاق در فیفا برای رسیدگی به تخلفات احتمالی در حوزه‌های اخلاقی و مالی خارج از زمین فوتبال، سال 2006 و پس از ماجرای جنجالی فساد داوری در فوتبال ایتالیا -مشهور به کالچوپولی- شکل گرفت.

در ایران اما این کمیته در تاریخ 28 ژوئن 2008 و در قالب "ستاد منشور اخلاقی و رفتاری" وارد ساختار قضایی فدراسیون فوتبال ایران شد تا بر اساس بند دوم آئین نامه آن "دستوراتی را برای انطباق مسایل فوتبال ایران با فرهنگ اسلامی" ارایه کند.

مواد این منشور برای اولین بار در فصل 88-89 لیگ برتر فوتبال ایران و با وجود مخالفت‌های جامعه فوتبال به اجرا رسید. بر اساس ماده 14 این منشور، برای مثال فوتبالیست‌های ایرانی از "پوشیدن لباس‌های تنگ، بدن‌نما و مارک دار اجنبی، ارائه مدل‌های آرایشی بیگانه، همراه داشتن زیورآلات گردنبند، گوشواره، انگشتر، قاب سر (تل و...)" منع شدند و در صورت تخلف با محرومیت مواجه می‌شدند.

مهدی محمودی، مشاور حقوقی اتحادیه فوتبال ایران در گفت‌وگو با المانیتور می‌گوید که اساسنامه فیفا، مجموعه کدهای اخلاقی و رفتاری را به صورت کلی مشخص کرده، اما وارد جزییات نشده است: "تعریف این کدهای اخلاقی و رفتاری در هر کشور تفاوت دارد. در واقع این کدها در فدراسیون‌های تابع فیفا، برگرفته از نظم عمومی هر کشور است. نظم عمومی ایران نیز برای مثال با نظم عمومی در انگلیس فرق می‌کند. من فکر می‌کنم  این بخش از برخوردهای کمیته اخلاق از آن‌جا ناشی می‌شود که مسوولان این کمیته، این مسایل را خلاف اخلاق حسنه و نظم عمومی در ایران می‌دانند. هرچند برخی از این برخوردها ورود به حریم خصوصی زندگی افراد و در واقع زیاده‌روی است."

با اجرایی شدن این آیین‌نامه برخی از مربیان و فوتبالیست‌های ایرانی با محرومیت‌هایی مواجه شدند و اعتراض‌هایی نیز به روش‌ها و ادامه کار این منشور در فضای عمومی و رسانه‌ای ایران مطرح شد. محروم شده‌ها که در ادبیات فوتبالی ایران به "منشوری‌ها" مشهور شدند، از حجت‌الاسلام علی‌رضا علی‌پور دبیر این ستاد به دادگاه ویژه روحانیت شکایت کردند. در ماه می سال 2011، علی‌پور به دلیل این شکایت‌ها و هم‌چنین اتهام اختلاس مالی در جریان جام جهانی 2006 آلمان –از طریق فروش بلیط بازی‌های ایران- از سوی دادگاه ویژه روحانیت بازداشت و چند روز بعد به قید وثیقه آزاد شد.

پس از این ماجرا ستاد منشور اخلاقی به عنوان یک نهاد موازی قضایی در فوتبال ایران باقی ماند، اما از فدراسیون فوتبال به سازمان لیگ منتقل و در نهایت جای خود را به "کمیته صیانت از لیگ" داد.

با خروج ستاد منشور اخلاقی و رفتاری از فدراسیون فوتبال، کمیته اخلاق البته با رویکردی مشابه، در این نهاد تشکیل شد. رویکردی که به عقیده محمودی، محصول ناآشنایی روسای این کمیته با مقوله فوتبال است: "مشکل ما این است که افرادی که در کمیته اخلاق هستند، سابقه مشاغل قضایی دارند نه فوتبالی. زمان می‌برد تا آن‌ها با فضای فوتبال و مقتضیات آن آشنا شوند."

در زمان ریاست علی اکبر محمدزاده بر این کمیته که پیش از آن در دادسراهای تهران، نقش بازپرس را ایفا می کرد، تاکید بر رعایت مسایل اخلاقی-اسلامی در فوتبال ایران تشدید شد. در جریان بازی‌های جام ملت‌های آسیا سال 2015 در استرالیا و پس از انتشار عکس‌های سلفی هوادارن فوتبال با بازیکنان تیم ملی در شبکه‌های اجتماعی، محمدزاده به فوتبالیست‌های ایرانی تذکر داد از گرفتن سلفی‌های نامناسب با هواداران خودداری کنند. تذکری که در جریان بازی‌های جام جهانی برزیل نیز به این بازیکنان داده شده بود.

کمیته اخلاق هم‌چنین 6 سپتامبر 2015 اشکان دژاگه و سردار آزمون را به دلیل نمایش خالکوبی در زمین بازی احضار کرد. محمدزاده همان روز در گفتوگویی با سایت کاپ گفت: "ما یک سال و نیم است که با این افراد از جمله دژاگه مدارا می‌کنیم، اما قرار نیست این مدارا همیشه ادامه داشته باشد... باید یک جایی به این حرکات ضد فرهنگی پایان دهیم."

در حال حاضر ریاست کمیته اخلاق فوتبال ایران بر عهده قاضی مرتضی تورک قرار دارد؛ از جمله سوابق او سرپرستی دادسرای اوین است. تورک در دو پرونده مهم مالی سال‌های اخیر در ایران - پرونده مه‌آفرید امیرخسروی و بابک زنجانی - نیز حاضر بود؛ در پرونده امیرخسروی نماینده اجرای احکام دادستان بود و در دادگاه بابک زنجانی، به عنوان نماینده دادستانی حضور داشت و درباره «توقیف، کارشناسی و ارزش‌یابی اموال بابک زنجانی» توضیح داد.

5 دسامبر امسال او در گفتوگوی تلفنی با برنامه تلویزیونی 90 در پاسخ به سوال مجری برنامه که گرفتن عکس با هوادار فوتبال بر اساس کدام قانون، غیرقانونی است و آیا این کدهای اخلاقی در اختیار بازیکنان قرار گرفته، توضیح داد: "قانون مملکت را که نباید به آن‌ها اعلام کنیم."

محمودی می‌گوید از ایرادهای اصلی به این کمیته همین موضوع عدم انتشار آیین‌نامه آن است: "من فکر می‌کنم آمدن قاضی تورک و تشدید برخوردها برای این است که در جامعه فوتبال جو ترس ایجاد شود و در واقع پیشگیری صورت بگیرد. اما باید آیین‌نامه را منتشر کنند تا کدهای اخلاقی در اختیار همه قرار بگیرد. در هر صورت این قانون هرچند بد است، اما داشتن قانون بد و آگاهی به آن، از نداشتن آن بهتر است."

Found in: iranian society, sharia, islamic moral principles, football, ethics, fifa, soccer

Zahra Alipour is an Iranian journalist based in Paris who focuses on cultural affairs. She has reported for several leading Iranian media outlets.

x