نبض ایران

زنان ایرانی، خواهان حضور در کابینه حسن روحانی

p
By
Article Summary
با وجود انتصاب سه زن در پست معاونت رئیس جمهوری، فعالان حقوق زنان خواهان حضور بیشتر بانوان ایرانی در کابینه حسن روحانی هستند.

ماه گذشته و پس از استعفای سه وزیر کابینه دولت ایران، بسیاری از فعالان حقوق زنان از حسن روحانی انتظار داشتند تا حداقل یک وزیر زن را برای دریافت رای اعتماد به مجلس شورای اسلامی معرفی کند؛ انتظاری که در آغاز ریاست جمهوری او محقق نشده بود و این بار نیز به مرحله عمل نرسید.
در این میان اما روحانی که در زمان آغاز به کار دولت سه معاونت نهاد ریاستجمهوری را به زنان سپرده بود، تلاش کرد تا از حضور آن‌ها در پست‌های ارشد مدیریتی استفاده کند.

او پس از جابه‌جایی‌های صورت گرفته در دولت برای معرفی سه وزیر جدید، زهرا احمدی‌پور را به عنوان "معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان میراث فرهنگی" منصوب کرد و به نظر می‌رسد زهرا شجاعی نیز جدی‌ترین گزینه او برای ریاست کتابخانه ملی ایران است. این دو مدیر زن، جانشین مدیران مردی می‌شوند که حالا به عنوان وزرای جدید کابینه روحانی - وزیر ورزش و جوانان (مسعود سلطانی‌فر) و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رضا صالحی امیری)- از مجلس رای اعتماد گرفته‌اند.

در حال حاضر علاوه بر زهرا احمدی‌پور، دو زن دیگر نیز به عنوان معاون رییس‌جمهور در هیات دولت حضور دارند؛ معصومه ابتکار، معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان محیط زیست و شهین‌دخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری. پیش از این نیز الهام امین‌زاده، با داشتن سمت معاون حقوقی رییس‌جمهور از دیگر زنان حاضر در هیات دولت به شمار می‌رفت که تیرماه امسال با دستور روحانی از این سمت برکنار و به عنوان دستیار رییس‌جمهور در امور حقوق شهروندی منصوب شد.

حضور سه معاون زن در هیات دولت اما انتقاد  فعالان حقوق زنان در ایران را نسبت به عدم حضور حتا یک وزیر زن در کابینه روحانی متوقف نکرد. آن‌ها با استناد به وعده انتخاباتی محقق نشده روحانی مبنی بر تشکیل وزارت‌خانه زنان، در بخشی از بیانیه اعتراضی به او نوشتند: "نه تنها وزارت‌خانه زنان تشکیل نشد بلکه زنان در دولت فعلی حتی به جایگاه وزارت هم نرسیدند… تا کابینه اعتدال همچنان مردانه باقی بماند... چند ماه دیگر انتخابات دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری ایران برگزار خواهد شد. قطعا بخش عظیمی از رای‌دهندگان زنان خواهند بود. آیا قرار است این بار نیز با وعده تشکیل وزارت‌خانه زنان، آنان را به پای صندوق‌های رای دعوت کنید؟"

مرضیه مرتاضی لنگرودی، فعال حقوق زنان در ایران به المانیتور می‌گوید عدم حضور وزیر زن در کابینه روحانی به این دلیل است که "مراکز متعددی در چینش کابینه نظر می‌دهند و دولت باید نظر آن‌ها را لحاظ کند. در این حالت باید بگویم که اين مراكز تاثيرگذار در انتخاب وزرا راضی به حضور زنان در كابينه نيستند و نبوده‌اند."

به عقیده او روابط خاص قدرت در نظام‌هایی مانند ایران که رويكرد اقتدارگرایانه، پدرسالارانه و سنتی دارند، بر ساختار سياسي غلبه دارد و حضور زنان در عرصه های كلان سياسی را نمی‌پذيرد: "با وجودی كه دوره رییس‌جمهور قبلی یک زن به وزارت رسيد، اما هنوز موانع بسيار جدی برای حضور و مداخله نگرش زنانه در عرصه تصميم‌گيری کلان در ايران وجود دارد."

اشاره او به وزارت مرضیه وحید دستجردی، نخستین وزیر زن جمهوری اسلامی در دولت محمود احمدی‌نژاد است. وزارتی که به عقیده مرتاضی نشان داد در این سال‌ها زنان ایرانی به دلیل عدم حضور در روابط بالای قدرت، ساز و كارهای دسترسی به مقام وزارت و حضور در عرصه كلان قدرت سياسی را نمی‌شناسند: "در این حالت بحث وزارت زنان  بیش از اینکه معطوف به استفاده از نگرش و تجارب‌شان در باب سیاست و مديريت كلان جامعه باشد، ژست روشنفکری در ويترين قدرت سياسی است. منظور از داشتن وزير زن، تنها حضور فیزیکی زنان در موقعيت وزارت و رياست‌جمهوری نیست. منظور ما از حضور زنان در عرصه‌های کلان سیاسی زنانی هستند که تفکر متفاوت از مردان و تجارب معطوف به قدرت و مديريت زن‌باورانه داشته باشند."

علاوه بر سه معاونت در کابینه دولت، زنان محدودی نیز توانسته‌اند مدیریت در سطوح بالا را تجربه کنند. در این میان، مرضیه شاهدایی به عنوان معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت پتروشیمی ایران، رویا طباطبایی یزدی به عنوان رییس سازمان ملی بهره‌وری و نیره پیروزبخت به عنوان رییس سازمان ملی استاندارد انتخاب شدند.

از سوی دیگر، انتصاب مرضیه افخم، ابتدا به عنوان سخنگوی وزارت امور خارجه و سپس به عنوان سفیر ایران در مالزی از اقدامات دولت روحانی در زمینه استفاده از زنان در سطوح بالای مدیریتی بود. او اولین سفیر زن در جمهوری اسلامی ایران است.

در سطوح مدیریتی پایین‌تر نیز در حال حاضر از میان ۴۳۰ فرماندار چهار فرماندار زن و از میان ۱۰۵۹ بخشدار، سیزده بخشدار زن در ایران مشغول به کار هستند.

لنگرودی عقیده دارد حضور زنان در سطوح  مدیریت میانی در این سال‌ها با استقبال و پذیرش از سوی جامعه ایران همراه بوده، زیرا "جامعه اعتقاد دارد زنان مدير پاک‌دست‌تر و کاراتر از مردان هستند. امیدواریم که تجارب زنان در اين سطح سكوی پرشی باشد تا از آن برای حضور كيفی در عرصه‌های كلان سياسی استفاده کنند."

هم‌زمان با افزایش انتقادها به عدم حضور زنان در مقام وزیر در کابینه دولت، بحث دیگری نیز درباره مفهوم "رجال سیاسی" در ایران شکل گرفته. بر اساس اصل ۱۱۵ قانون اساسی ایران، ریيس‌جمهور بايد از میان «رجال مذهبی و سياسی» انتخابات شود. استفاده از کلمه عربی "رجال" به معنای مردان در متن قانون، در چند دهه اخیر و به ویژه در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری، راه را برای تفسیرها و رویکردهای متفاوت باز گذاشته؛ آیا ویژگی رجل سیاسی بودن، بر زنان هم قابل انطباق است؟

این  ابهام قانونی موجب شده تا در ۱۱ دوره برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایران، شورای نگهبان که مسولیت تایید صلاحیت نامزدهای ریاست‌جمهوری را دارد، هیچ زنی را به عنوان نامزد نهایی این انتخابات تایید صلاحیت نکند.
امسال اما و به گفته عباس‌علی کدخدایی، سخن‌گوی شورای نگهبان، مرکز تحقیقات این شورا در آستانه دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری "روزانه جلسات مستمری" برای بررسی "معیارهای رجل سیاسی" دارد و در هفته‌های گذشته از صاحب‌نظران و مردم دعوت کرده که نظرات خود را درباره "رجل سیاسی- مذهبی"  اعلام کنند. در همین راستا برخی از شخصیت‌های سیاسی مانند اکبر هاشمی رفسنجانی، رییس جمهور سابق و رئیس فعلی مجمع تشخیص مصلحت نظام گفته زنان نیز می‌توانند "رجل سیاسی" محسوب شده و در انتخابات ریاست جمهوری نامزد شوند.

Found in: women’s rights, women’s issues, women in politics, women in islam, masoumeh ebtekar, iranian politics, hassan rouhani, feminism

Zahra Alipour is an Iranian journalist based in Paris who focuses on cultural affairs. She has reported for several leading Iranian media outlets.

x